Peter Sellars preekt ten paleize

AMSTERDAM, 25 NOV. Nadat prins Bernhard, de regent van de stichting Praemium Erasmianum, Peter Sellars gisteren een lint en een penning had omgehangen, behorend bij de Erasmusprijs van 300.000 gulden, sprak de 41-jarige Amerikaanse regisseur zijn dankwoord. Zijn emotionele en vermanende toespraak, twintig minuten lang en uit het hoofd, was een preek.

De Burgerzaal van het Paleis op de Dam leek opeens een kerk. De gemeente van Sellars bestond uit leden van de koninklijke familie, zoals koningin Beatrix, prins Claus en kroonprins Willem Alexander mede-prijswinnaar Mauricio Kagel en vertegenwoordigers van de Nederlandse culturele wereld en het bedrijfsleven.

Zoals zijn vaak controversiele voorstellingen gaan over de toestand in de wereld, zo behandelde Sellars ook nu weer al het kwalijke op aarde. De oplossingen daarvoor verbindt hij met kunst en religie. “Mozart heeft voor ons geleefd en is voor ons gestorven', was een van zijn uitspraken. De formulering _ varierend op wat de kerk zegt over Christus _ was op de rand van het blasfemische.

Sellars hekelde het gebrek aan democratie, zoals dat in de Verenigde Staten bleek bij de recente verkiezingen. Bij een opkomstpercentage van 37 procent bepaalde slechts 19 procent van de burgers hoe het verder moet met Amerika. Sellars trok van leer tegen de commercie van het Amerikaanse bedrijfsleven en waarschuwde zijn gehoor bij contacten daarmee het kwalijke daarvan te beseffen. “De zakenwereld en de politiek moeten zich aanpassen aan de cultuur.'

Het Hollandse koloniale verleden werd door Sellars verfoeid, maar de huidige Nederlandse cultuur werd door hem uitvoerig geprezen: hier kan hij al jaren lang zijn werk doen. In Amerika is dat anders: daar wordt hij niet meer gevraagd. De boodschap van zijn voorstellingen, een beroep op meer medemenselijkheid, engagement en politiek-sociale actie, is de Amerikanen onwelgevallig. Maar ook hier is Sellars niet heilig. Zijn enscenering bij de Nederlandse Opera van Strawinsky's The Rake's Progress die wordt gespeeld in een Amerikaanse gevangenis, had volgens veel critici beter aan Amerikanen voorgezet kunnen worden. “American go home', zo vatte hij de kritiek samen. De culturele vluchteling pleitte voor alle vluchtelingen op de wereld.

Sellars' gehoor bleef onverstoorbaar. Na beleefd applaus nodigde Erasmus-voorzitter Rinnooy Kan, ex-voorzitter van de VNO-werkgevers en lid van de Raad van bestuur van ING, iedereen uit gebruik te maken van de gastvrijheid van koningin Beatrix.