Hypotheekfraude met tape en typex

AMSTERDAM, 24 NOV. Banken en politie stuiten steeds vaker op hypotheekfraude. De opbrengsten lopen in de miljoenen guldens en de pakkans is klein.

Kinderlijk eenvoudig was het. Banken accepteerden werkgeversverklaringen of loonstroken waar met tape en typex mee was geknoeid. Kopieen of faxen van belangrijke documenten werden zo geaccepteerd. Controle bij de banken ontbrak soms volledig. “Door concurrentie en marktwerking is de druk om geld uit te lenen groot. Het moet snel, snel, snel en tegen weinig kosten. Dat werkt hypotheekfraude in de hand', zegt E. Marseille, accountant bij de Amsterdamse politie.

Banken hebben in toenemende mate te maken met hypotheekfraude, vaak in georganiseerd verband gepleegd. De Amsterdamse politie constateerde in het onderzoek naar de zogenoemde Fortis-zaak dat banken weinig doen om deze fraude te voorkomen. Naar aanleiding van deze zaak heeft de politie een preventie-advies opgesteld. Zo moet het bankpersoneel beter worden opgeleid, er moet beter worden gecontroleerd en er mogen alleen originele documenten worden gebruikt bij hypotheekverstrekking. Ook moeten banken alleen nog maar zaken doen met erkende taxateurs.

De Fortis-zaak behelst een onderzoek naar de praktijken van onder meer een 67-jarige Amsterdamse makelaar, diens twee zoons (34 en 38 jaar) een 50-jarige notaris en een 43-jarige hypotheekbemiddelaar. Samen lichtten zij elf financiele instellingen op voor naar schatting tien miljoen gulden.

“Hypotheekfraudeurs hebben een lage pakkans en een hoge buitverwachting', zegt J. Crijns, hoofd financiele ondersteuning van de politie in Amsterdam. De Amsterdamse makelaar maakte samen met de mede-oplichters gebruik van een ABC-constructie. Zo was de makelaar (A) eigenaar van een studentenhuis dat hij via een stroman (B) verkocht aan een handlanger (C). Op deze manier bleef de makelaar bij de bank buiten beeld, zodat hij zelf de taxaties kon doen.

Op een studentenhuis dat circa een miljoen gulden waard was, wisten ze - na splitsing in negen appartementen - negen keer een half miljoen gulden hypotheek te krijgen. De handlanger betaalde aanvankelijk rente en aflossing, maar liet zich na twee jaar failliet verklaren. De banken bemerkten toen dat het pand veel minder waard was. Zo deden de oplichters dit, soms op een iets andere manier, bij diverse panden. De Fortis-zaak komt in januari voor de rechter. De notaris is uit zijn ambt gezet.

In Den Haag is een Indiase oplichter berucht die met behulp van veel familieleden telkens weer banken weet op te lichten. Ook hier loopt een strafrechtelijk onderzoek. Op kleinere schaal komt het voor dat eigenaren met valse documenten banken er van weten te overtuigen dat een pand geen huurders heeft. Dan kan gemiddeld een anderhalf keer zo hoge hypotheek worden verkregen.

Landelijke cijfers over hypotheekfraude zijn niet voor handen, maar de grote bedragen die bij slechts enkele zaken naar voren zijn gekomen, doen vermoeden dat het in totaal om honderden miljoenen guldens gaat. In relatie met de miljarden guldens die per kwartaal aan hypotheken worden verstrekt - in het derde kwartaal van dit jaar ging het om 34 miljard - lijkt dat volgens accountant Marseille niet zo veel, maar ze vindt wel dat de betrouwbaarheid van het financiele stelsel in het geding is.

De politie vermoedt dat als de effectenbeurs over een lange termijn op een lager niveau terechtkomt er veel meer hypotheekfraude aan het licht zal komen, omdat met het geld wordt gespeculeerd. Daardoor komen banken er soms niet achter dat ze te veel aan hypotheek hebben verstrekt. Marseille: “De makelaar in het Fortis-onderzoek wilde misschien niet eens de banken oplichten, maar het geld later terug betalen.' In het Fortis-onderzoek hebben de verdachten aldoor hun mond gehouden.

“Maar ze zeiden wel dat ze zichzelf geen crimineel vonden', glimlacht Marseille.

Een van de maatregelen die hypotheekfraude zouden kunnen voorkomen is een centrale registratie van alle hypotheken, zodat te controleren is of iemand al een hypotheek heeft. Dan is `opstapeling' van hypotheken bij stromannen niet meer mogelijk. “Als je een rekening van de Wehkamp niet betaalt, word je geregistreerd bij het Bureau Kredietregistratie. Niet als je een hypotheek hebt van een miljoen', zegt Marseille.

De Nederlandse Vereniging van Banken wil volgens B. de Nie, secretaris hypothecaire kredietverlening, in de loop van volgend jaar een registratie invoeren. Maar hier zitten nog juridische haken en ogen aan en bovendien is de privacywetgeving in het geding. Immers, iemand die in het verleden een hypotheek heeft afgesloten, heeft geen toestemming gegeven voor een centrale registratie. “Misschien dat we een aantal advertenties plaatsen en dat iedereen die niet geregistreerd wil worden, dat kan aangeven', zegt De Nie. Ook is nog mogelijk dat de registratie alleen gaat gelden voor alle nieuwe hypotheken. Verder wordt gedacht aan het voor de banken toegankelijker maken van kadastergegevens. Bij de kadasters staan nu alle hypotheken geregistreerd, maar alleen per regio.