Staatsbezoek aan Rusland 'gevoelig'

DEN HAAG, 22 NOV. Het geplande staatsbezoek van koningin en prins aan Rusland wordt overschaduwd door de recente moord op een parlementarier en de ziekte van president Jeltsin. Het bezoek is ineens 'gevoelig' geworden.

Komende woensdagmiddag zou Boris Jeltsin, het Russische staatshoofd koningin Beatrix ontvangen in het Kremlin. Dat gaat waarschijnlijk niet door, want Jeltsin ligt in het ziekenhuis met bijna 39 graden koorts en een longonsteking. Komende donderdagmiddag zou Beatrix rondgeleid worden in de Doema, het Russische parlement. Dat onderdeel is beladen geworden nadat Galina Starovojtova, een van de parlementariers die haar wellicht zou begeleiden door de Doema, afgelopen vrijdagavond is doodgeschoten op straat.

Het driedaags staatsbezoek dat koningin Beatrix en prins Claus, met in hun kielzog een aantal Nederlandse topondernemers, deze week aan Moskou en omgeving brengen, heet ineens 'gevoelig'. Door de ziekenhuisopname van Jeltsin was vanmorgen onduidelijk of het geplande staatsbezoek wel doorgang kon vinden als staatsbezoek - dat wil zeggen als ontmoeting tussen twee staatshoofden. De moord op de parlementarier Starovojtova - wellicht met een politieke achtergrond - heeft het koninklijk bezoek aan Moskou en omstreken ook nog eens politiek beladen gemaakt. Het was immers dezelfde Starovojtova die vorige week via de Nederlandse televisie koningin Beatrix dringend aanraadde zich tijdens haar bezoek verre te houden van extremistische en nationalistische parlementariers. Bovendien was Starovojtova een persoonlijke bekende van de koningin en van een aantal Nederlandse parlementariers, die vanmorgen een rouwadvertentie plaatsten in verschillende kranten.

Hoofddirecteur E. Brouwers van de Rijksvoorlichtingsdienst zei vanmorgen er van uit te gaan dat het staatsbezoek deze week gewoon doorgaat. Het is aan de Russen om aan te geven of zij bijvoorbeeld afzien van een officiele ontmoeting tussen gastheer Jeltsin en zijn gast koningin Beatrix, dan wel dat om andere redenen onderdelen worden aangepast.

Tot vanmorgen was van een dergelijk Russisch voornemen echter niet vernomen

Het schrappen van een staatsbezoek op korte termijn waarover hier en daar vanmorgen werd gespeculeerd, is maar een keer eerder voorgekomen. Dat was in 1989 vlak voor het bloedblad onder studenten op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking.

In de Nederlandse politiek gingen er echter vanmorgen (nog) geen stemmen op om opnieuw zo'n drastische stap te zetten. Gert Leers bijvoorbeeld, het CDA-Kamerlid dat voor zijn komst naar de Tweede Kamer een bedrijf runde met een vestiging in Moskou, en die mede-ondertekenaar is van de rouwadvertentie, zegt: “Het bezoek komt op een politiek uiterst ongelukkig moment. Maar als je nu het bezoek zou afblazen, zou je de kwalijke ontwikkelingen in Rusland alleen maar stimuleren. Veel mensen geven toch al het westen de schuld van de toenemende criminaliteit en het oprukkend materialisme. Door het bezoek af te blazen, versterk je zulke onvrede-gevoelens alleen maar.'

Een tweede mogelijke optie - het staatsbezoek 'downgraden' tot officieel bezoek - komt pas in beeld wanneer Jeltsin inderdaad helemaal niet in staat is koningin Beatrix te ontvangen. Dan zal minister-president Primakov deze honneurs waarschijnlijk waarnemen. Internationale persbureau's maakten echter vanmorgen melding van een officieel bezoek van de Chinese leider Jiang Zemin aan het ziekbed van Jeltsin. Wellicht bereikt koningin Beatrix later deze week een vergelijkbaar aanbod. Volgens het koninklijk protocol is het een 'offer she can't refuse'. Wijzigingen van programma-onderdelen komen veel vaker voor bij staatsbezoeken en liggen, alleen al door de ziekte van Jeltsin, ook voor dit staatsbezoek zeer voor de hand.

De onofficiele wijzigingen zijn ten minste zo interessant als de officiele. De vraag is namelijk of de koningin op de een of andere manier nog een gebaar zal maken in de richting van de achterban van Starovojtova.

In de Nederlandse politiek bestaan wel degelijk verwachtingen daaromtrent. Zo zegt de liberale buitenland-woordvoerder Blaauw, die ook de overlijdensadvertentie van vanmorgen tekende: “De advertentie is mede bedoeld als signaal. Ik hoop dat de koningin de moord op de een of andere manier aan de orde zal stellen.'. Zijn collega Leers van het CDA meent: “Ik hoop dat de koningin de krachten die, dwars tegen de stroom in, de democratische idealen van Starovojtova willen helpen verwezelijken, op de een of andere manier een hart onder de riem steekt.'

Het officiele programma vertoonde tot nog toe de gebruikelijke mix van politieke en maatschappelijke ontmoetingen. Zo staat voor donderdag een bezoek aan, behalve de Doema ook de federatieraad - de Russische Eerste Kamer - op het programma. Met name deze programma-onderdelen zullen zowel van Nederlandse als Russische kant met argusorgen worden bekeken. Hoe zal koningin Beatrix moeten reageren als bij voorbeeld de extreem-nationalist en Doema-lid Zjirinovksi haar probeert een handkus te geven?

De koningin zal verder, eveneens op donderdag, een bezoek brengen aan een gedenksteen voor de 'slachtoffers van politieke repressie' op het Loebjanka-plein. Daarna vertrekt ze naar Sterrenstad, het trainingscentrum voor Russische kosmonauten even buiten Moskou.

Vrijdag bezoekt ze onder meer een bedrijf, het ministerie van Atoomenergie en een muziekschool. Zaterdag vertrekken koningin en gevolg naar St.Petersburg, om zondag weer terug te vliegen naar Nederland.

    • Kees Versteegh