Kleine presentjes hebben grote gevolgen

Chauffeurs van het particuliere publieksvervoer in een deel van de Keniaanse hoofdstad Nairobi gingen onlangs een dag in staking. Hun actie liet op navrante wijze zien hoever de Keniaanse samenleving is gecriminaliseerd. Ze protesteerden tegen de politie, want deze wilde geen smeergeld meer van hen aannemen.

Daardoor vreesden ze hun busjes niet meer te mogen overladen met passagiers, niet meer in gammele en levensgevaarlijke voertuigen te kunnen rijden, op het midden van de weg te parkeren om passagiers te verzamelen, over de stoepen te raggen en rode verkeerslichten te negeren. Zo gewend waren de bestuurders geraakt aan hun met smeergeld verkregen privileges dat ze in alle openheid in opstand kwamen.

De zwaar onderbetaalde politie van Kenia probeert van zijn slechte imago af te komen. Veel meer dan schijn blijkt deze operatie niet. Aan het eind van de maand, als iedere Keniaan zijn salaris in zijn zak heeft staan er opvallend veel verkeersagenten langs de weg om voertuigen op vermeende mankementen te controleren. Vroeger kon een automobilist met een handdruk, waarin enkele biljetten, zijn door de agent vastgestelde schuld afkopen. Deze procedureverloopt tegenwoordig wat subtieler.

De automobilist wordt verteld zijn behoefte te doen achter een bosje, waar hij tevens zijn geldelijke bijdrage moet deponeren. Een vrachtwagenbestuurder vertelde op een avond in een bar hoe hij zijn uitzuigers te slim af was geweest: hij was er met het achter het bosje verzamelde geld vandoor gegaan. De stemming in de bar zat er die avond niet alleen in vanwege de talrijke door de chauffeur betaalde rondjes. De feestroes kwam vooral voort uit euforie, want nu waren de politieagenten eindelijk eens belazerd.

Het gaat de politie allang niet meer om de veiligheid van de burger. Er vinden niet alleen dagelijks tientallen bloedige verkeersongelukken plaats op de Keniaanse wegen, met voertuigen die al jaren op het autokerkhof hadden moeten liggen. De politie lijkt meer en meer betrokken bij misdaden. Onlangs vielen in een buurt van Nairobi boeven vergeefs een huis aan, waarbij de eigenaar er in slaagde een aanvaller dood te schieten. Hij belde het plaatselijke politiebureau waar men hem vertelde dat de hoofdagent even weg was. Na een uur kreeg hij hetzelfde verhaal te horen en een uur later weer. De hoofdagent zou nooit komen opdagen. Tot zijn schrik bemerkte de beller de volgende dag dat hij de agent had doodgeschoten bij de aanval op het huis.

De politie blijkt niet de enige door corruptie aangevreten arm van het gerechtelijke apparaat. De nationale ziekte heeft eveneens vele rechters en advocaten aangestoken. Een door de Keniaanse rechter Otieno Kwach geleide commissie onthulde vorige week wat iedereen al wist: de rechterlijke macht balanceert op de rand van de afgrond. Door kitu kidogo, een klein presentje, laat menige rechter zijn vonnis beinvloeden. Zo wordt er niet altijd op zuivere wijze vonnis gewezen in de Keniaanse rechtszalen en vermoedelijk rot menige gevangene onschuldig weg achter de tralies.

Corruptie is overal. Neem Wilson Airport de luchthaven bij Nairobi voor kleine toestellen. Een alarmerend aantal ongelukken gebeurt ieder jaar rond Wilson. Dagelijks vliegen kleine toestellen acht- tot tienduizend kilo van de lichtverdovende drug miraa naar het buurland Somalie. Onder het toeziend oog van douanepersoneel worden deze vliegtuigjes soms zwaar overladen. Dezelfde douaniers zien vervolgens het loodzware toestel uit de lucht tuimelen. Vorige maand kwam er een tussen de giraffen terecht in het aangrenzende wildreservaat. Een andere keer kon een toestel niet van de grond loskomen, schoot door de omheining en belandde op een autoweg.

'Kleine corruptie' heet het aannemen van smeergeld door politie, rechters of douanebeambten. Deze vorm van omkoperij vreet het moreel van de samenleving aan en hoort bij een armoedecultuur, in Afrika en elders. De grote corruptie brengt in Kenia vooral de economie en in toenemende mate ook het milieu schade toe. Ter waarde van miljoenen dollars zuigen hoge ambtenaren staatsbedrijven uit die vervolgens niet meer functioneren. Het aanzien van Kenia als een van de meest corrupte landen ter wereld schrikt menige buitenlandse investeerder af en de economie raakt in een neerwaartse spiraal.

In het patronagesysteem geeft de heersende kliek stukken land weg aan trouwe politici. Deze politieke verkaveling heeft zulke vormen aangenomen dat zelfs delen van begraafplaatsen en grond met openbare toiletten aan aanhangers worden geschonken.

De natie werd deze maand opgeschrikt door een schandaal waarbij onder dubieuze omstandigheden grote lappen grond waren vergeven in het officieel beschermde Karurawoud bij de hoofdstad. Deze bossen, die liggen bij het hoofdkantoor van de milieuorganisatie van de VN, de UNEP, zijn volgens deskundigen essentieel voor een gezond milieu in en rond de hoofdstad. Hebzucht van rijke Kenianen heeft de antieke bomen voor eeuwig geveld.