Hollands Dagboek: Rita Thapa

Rita Thapa (46) uit Nepal was deze week in Amsterdam, voor een congres van Mama Cash. Deze organisatie financiert vrouwengroepen in meer dan tachtig landen. Thapa is voorzitter van het Tewa-fonds, dat de emancipatie van vrouwen in Nepal nastreeft.

Dinsdag 10 november

Ik verblijf in het kleine, alleraardigste hotel Nova - prettig centraal in Amsterdam gelegen. Mijn eerste indruk is er een van een prachtig decor waar je zelfs als je verdwaalt niet in paniek raakt, zo vriendelijk en vol warmte worden we bejegend door de Amsterdammers.

Tot mijn grote verrassing kom ik een Nepalese tegen, Kamala Bisht, die me herkende. Al gauw raken we in gesprek over de situatie in Nepal - politieke instabiliteit, inflatie en een overheersend gevoel van hopeloosheid. Kamala denkt niet dat ze gauw zal terugkeren als ze hier mag promoveren. Dat vind ik naar, maar ja, zo gaat het nu eenmaal.

Het congres is groot en feestelijk. Mama Cash bestaat vijftien jaar, en mag met recht terugzien op een nuttige rol als ruggensteun van vrouwengroepen in meer dan tachtig landen. De aanwezige vrouwen en de verhalen die ze met zich meebrengen zijn daar zelf het bewijs van.

Achteraf moet ik zeggen dat gisteren voor mij een groot hoogtepunt is geweest - de opening van het congres, de rede over krediet en de economische verzelfstandiging, de presentaties van het nog jonge Africa Fund, het Global Fund for Women en mijn eigen presentatie van Tewa ('steun'), een nu drie jaar bestaand vrouwenfonds dat wordt gesteund door Mama Cash. Ik ben hiermee begonnen op een punt van mijn leven dat ik weg wilde lopen van mijn eigen leven (ik ben al elf jaar weduwe en moeder van drie kinderen). Het doel van Tewa is fondsen werven voor vrouwen op het platteland die hun traditionele rol willen ontstijgen.

Woensdag

Mijn ochtend begint als steeds aan de ontbijttafel, waar zich altijd uitstekend gezelschap bevindt. Steeds heb ik het gevoel onder ons te zijn en begrepen te worden ondanks de grote verschillen.

We spreken dezelfde taal, over vrouwenkwesties en ontwikkeling en over ons streven en onze hoop. Al deze vrouwen zijn gewapend met een enorme innerlijke kracht, opgedaan in het werk dat ze hebben verricht. Onze discussieleidster is een bestuurslid van Mama Cash, Febe Deug, die vrijwillig haar tijd en deskundigheid ter beschikking stelt. Omdat ik ook zulk werk doe, besef ik hoe knap ze de discussie ter zake weet te houden en iedereen erin weet te betrekken, terwijl ze zich ook nog stipt aan de tijd houdt - indrukwekkend.

Tijdens informele gesprekken in de pauzes bespreken we de noodzaak om nog meer strategisch gericht en gezamenlijk te werk te gaan, en elkaar nog meer te steunen, omdat we zo'n zeldzame levensvorm zijn op aarde - vooral het vrouwenfonds. Ik zelf constateer blij verrast dat vrouwen die op dit vlak bezig zijn overal ter wereld tot hetzelfde besef zijn gekomen: ons prachtige werk heeft in meer dan twintig jaar toch nog maar weinig gedaan om binnen de grotere structuren op nationaal en internationaal niveau het beleid te richten op herverdeling van rijkdom en mentaliteitsverandering, waardoor vrouwen niet langer als tweederangs burgers zouden worden behandeld. De strategieen moeten veranderen.

DonderdagOp de conferentie is er eerst een uitstekende presentatie door Madonna Larbi van de Canadese organisatie Match. Ik kan heel goed meevoelen met Madonna's presentatie niet alleen door haar heldere, evenwichtige betoog maar ook door de filosofie die ze tot uitdrukking brengt en de accenten op het werven van fondsen en het stipendiumbeleid van haar fonds. Ze laat een video over Match zien waarin ook het werk van een aantal Match-partners wordt belicht. Ik zie tot mijn blijdschap een groep vrouwen uit Nepal.

Bij een heel aantal van ons lopen de tranen over de wangen als een groep beoefenaren van FGM (female genital mutilation, vrouwen-'besnijdenis') in Afrika de messen neerlegt dank zij de campagne van een van de Match-partners. Wat hebben vrouwen al niet bijgedragen tot het welzijn in deze wereld!

Al het gepraat en gelach tijdens de pauzes werkt erg verfrissend en geeft nieuwe energie. Het hoogtepunt van de bijeenkomst is de totstandkoming van de Coalitie van het Mondiale Vrouwen-Fonds (Coalition of the Global Women's Fund) - een echte uitdaging en nieuwe mogelijkheden voor de deelneemsters. Zoals een van hen zegt: 'Let's KISS it - Keep It Simple, Sisters!' Ik uit mijn dankbaarheid jegens Mama Cash door luid te klappen tijdens de vergaderingen. Ze hebben het congres en de bijeenkomsten zo uitstekend georganiseerd en de afgelopen vijftien jaar zo ongelooflijk veel bijgedragen tot de vrouwenbeweging!

Het regent voortdurend in grauw Amsterdam, maar we zijn zo gelukkig dat we het niet merken en warmen ons aan elkaars solidariteit en vriendschap. Lin, Nicky Julie en ik lopen naar een restaurant waar we zeeduivel eten en elkaar van ons leven vertellen. We zijn ongeveer even oud en we hebben soortgelijke ontwikkelingen in ons leven - een leven gedomineerd door werk, iets wat we allemaal graag zouden veranderen, maar daar zien we voorlopig geen kans toe. Een waardevolle gedachte die tijdens het dessert opkomt is dat we een kring om ons heen moeten opbouwen voor wanneer we straks oud zijn. Lin en Nicky gaan daar dadelijk mee beginnen: Lin zal Nicky deze winter in Wales opzoeken.

Vanavond opent voorzitster Marjan Sax het driedaagse Mama Cash-filmfestival. Mama Cash heeft over de hele wereld de productie van meer dan honderd speelfilms en documentaires gefinancierd.

De eerste vertoning is een prachtige art film over tranen, heel apart: De zaak van traan. De tweede gaat over de langdurige strijd van de vrouwenbeweging in Algerije tegen de Algerijnse familiewetten. Een door zijn directe ervaringsrealiteit sterk aansprekende film.

Vrijdag

Vandaag ga ik samen met Julie in Den Haag naar vergaderingen van de NOVIB en een organisatie die in mei volgend jaar de Vredesconferentie van Den Haag organiseert. 's Ochtends blijkt ook Nicky McIntyre van het Global Fund for Women mee te gaan, dus zijn we gezellig met ons drieen.

De vergaderingen blijken heel nuttig en serieus. De vrouwen van deze organisaties met wie we spreken nemen alle tijd voor ons en we worden gastvrij onthaald, door Marleen van de NOVIB, zelfs op een lunch. De regen doet ons besluiten om naar Amsterdam terug te gaan.

We dwalen wat door de stad en komen terecht in een straatje vol seksshops en raamprostituees! Binnen bij een condoomwinkel zegt Julie: 'Als we in de VS niet zo krampachtig over dit soort dingen deden, hadden we minder problemen met ongewenste zwangerschappen en HIV/AIDS.' Maar in Nepal kan ik me niets voorstellen dat er ook maar bij in de buurt zou komen - in stilte stem ik in met wat Julie zegt over de verkrijgbaarheid en het gebruik van condooms.

Later op de avond krijg ik bezoek van mijn Nepalese vriendin Nermala Sharma, die sociale geneeskunde studeert in Amsterdam, en ik besluit de tweede avond van het Mama Cash filmfestival te laten lopen. Ik heb het idee dat Nirmala wat heimwee heeft en dat mijn gezelschap haar goed doet.

Zaterdag

Al heel vroeg is het tijd om in te pakken en te vertrekken, want de reis gaat verder naar de Verenigde Staten.

Ik ben blij dat Julie en ik samen naar het vliegveld kunnen reizen, maar vind het jammer dat ik geen tijd meer heb om het grote slotfeest mee te maken. Gezien het plezier dat we samen al gehad hebben, stel ik me voor dat het fantastisch zal worden, en het spijt me een beetje dat ik al eerder weg moet. Opstijgend neem ik afscheid van Amsterdam, maar in mijn hart draag ik mooie herinneringen mee aan de bijeenkomsten bij Mama Cash en deze prachtige stad vol vriendelijke mensen die elke seconde water wegpompt om droge voeten te houden (zoals Nirmala me wist te vertellen).

In Los Angeles word ik afgehaald door mijn vriendin Michele Andina. Een schitterende rit van twee uur met de auto langs de kust naar haar hemelse huis in Santa Barbara. Terwijl we zitten bij te praten over ons leven en werk, kijk ik onwillekeurig op mijn horloge en zie dat het middernacht aanwijst. Bij Mama Cash op het feest dansen ze zich nu in het zweet! Alsnog gefeliciteerd, Mama Cash! Je hebt het dubbel en dwars verdiend. Ik vertel Michele het verhaal en ze wil graag meer weten over Mama Cash. Ze legt juist de laatste hand aan een vrouwenvideo uit Nepal en is heel geinteresseerd in het filmfestival.

Onder het rijden verandert de zon in een spectaculaire rode schijf die de heuvels aan de andere kant in allerlei kleuren schakeert tot hij rechtstandig de Stille Oceaan in zakt. Het is een moment van zeldzame schoonheid - een geschenk van de natuur.

Zondag

Het is het mooist denkbare huis om in wakker te worden - dat van Michele. Ze offreert de dag aan mij - ze heeft iedereen uitgenodigd die ik wilde terugzien, zet koffie en doet verder alles voor me. Wat ben ik toch een geluksvogel! Tegen het einde van de dag bereiden we ons voor op de voorpremiere van een documentaire over de tocht van de Vrouwen Zonder Grenzen door Nepal, en hun ontmoetingen met groepen dorpsvrouwen.

Zo vloeit het thema van het Mama Cash-congres over in mijn verblijf hier.

Maandag

Reizen eist soms zijn tol: tijdverschillen en afstanden, zowel ruimtelijk als naar leefwijze. Hoe anders is het leven thuis in Nepal, waar zo velen dagelijks ploeteren om in de gewone behoeften te voorzien, en waar sommigen er daarnaast voor hebben gekozen te streven naar bewustwording en sociale hervormingen. Dat is overal moeilijk, maar zeker daar.

Gisteravond waren er meer dan tachtig mensen op de voorpremiere. Veel aanwezigen zeiden dat ze ook wel eens zo'n reis door Nepal wilden maken. Maar dan bedenk ik dat ons leven zo heel ver afstaat van het hunne en ook dat zo'n ontmoeting - een expeditie naar het leven van de vrouwen in de dorpen en hun beslommeringen in de context waarin ze leven - een intens vervreemdende ervaring zou zijn. Maar het deed me goed dat een film als deze een boodschap zendt: deze vrouwen, die onder zulke zware omstandigheden leven, zijn niet minder sterk dan wie ook!

We rijden terug naar LA naar Micheles ouders waar mijn vriendin Pushpa me zal afhalen om samen de dag door te brengen. Dat geeft me de tijd om mijn visie onder woorden te brengen, over alle kwesties te praten, ideeen op te doen en in mijn wereldvisie te worden gesterkt door iemand bij wie ik me zo op mijn gemak voel en van wie ik een hoge dunk heb. We zien Mount Everest op een IMAX-scherm. Ik ben ineens weer thuis, en wil wel zo de heuvels en dalen in springen die ik voor me zie op het grote doek. Wat is het toch een prachtig land. Ik zit erg in over de staat van ontwikkeling in Nepal, of het gebrek daaraan.

Het afscheid van mijn vriendin doet me verdriet - maar zo is het leven.

We rijden terug naar Micheles ouders waar ik blijf slapen.

Dinsdag 17 november

In alle vroegte rijden we weer naar het vliegveld om naar San Francisco te gaan waar het Global Fund for Women zijn evaluatievergadering houdt. Michele is gespreksleidster, dus kunnen we mooi samen reizen. Op het vliegveld regelt zij een auto en we komen precies op tijd aan. Ik sta elke keer weer versteld van hoe gemakkelijk dat soort dingen gaat in dit land. Maar het zit me tegelijkertijd dwars dat ik me zo afhankelijk en machteloos moet voelen. Niets aan te doen!

Soms verbaast het me hoeveel ik aan kan: in zo korte tijd zulke totaal verschillende werelden afreizen en me desondanks kunnen concentreren. Ik moet mezelf af en toe maar eens een schouderklopje geven. Na een nuttige vergaderdag vind ik het heerlijk om mee te rijden met een ex-medebestuurslid, bij wie ik de resterende dagen van de bestuursvergadering blijf logeren. 's Avonds drijft de fysieke en mentale uitputting me vroeg het bed in, waar ik droom van de lange dagen vergaderen die me nog te wachten staan.

Wat lijkt thuis ver weg!

    • Rita Thapa