'Dany' schudt Frankrijk wakker

De Europese verkiezingen beloven uiterst levendig te worden in Frankrijk. Voor het eerst zullen ze zowel over de binnenlandse politiek als over Europa gaan. Dat alles dankzij een allerminst nieuwe man: Daniel Cohn-Bendit.

Dany le Rouge is terug. De student die als geen ander de legende van de voorjaarsopstand van '68 aan zijn naam wist te verbinden, is als 53-jarige nog steeds een eerste klas onruststoker. Sinds een week schudt hij de Franse politiek wakker. Vooral links, maar rechts moet ook uitkijken.

Daniel Cohn-Bendit werd vorig weekeinde gekozen tot lijsttrekker van de Franse Groenen voor de Euro-verkiezingen van '99. De Franstalige Duitser is na een half politiek leven bij de Groenen in Duitsland toe aan een rondje Frankrijk. Als Duitse Fransman belooft hij de komende maanden zijn onheilspellend frisse blik over het hele politieke landschap te laten gaan. Geen enkele ingeslopen tegenstrijdigheid maakt kans gespaard te blijven.

Dertig jaar geleden bracht Cohn-Bendit als student de Franse politiek al zodanig in verwarring dat in 1969 Frankrijks meest monumentale naoorlogse politicus, generaal Charles de Gaulle, moest aftreden als president. Nieuwe slachtoffers zijn niet uitgesloten. Na een week Cohn-Bendit ziet de breedlinkse coalitie van premier Lionel Jospin er opeens veel minder sereen en stabiel uit dan voor zijn opkomst.

Het eerste slachtoffer leek Dominique Voynet te worden, de leider van de Franse Groenen. Nadat Cohn-Bendit de regering op het congres van Les Verts had opgeroepen alle resterende 40.000 illegalen een Frans paspoort te geven, zag zij zich genoodzaakt hetzelfde te eisen. Ze kon niet achterblijven, maar als minister van Milieu is zij medeverantwoordelijk voor een uitvoerig doorgemeten vreemdelingenbeleid. Dat heeft 80.000 illegalen 'gewit' sinds de regering-Jospin vorig jaar aantrad. De afgewezenen willen nu ook een paspoort.

Cohn-Bendit had raak geschoten.

Wat niemand eerder was gelukt, daar trof hij doel: in het hart van de paradox die Frankrijk regeert. De regering-Jospin is een coalitie van socialisten, communisten, groenen en republikeinse socialisten (onder leiding van Jean-Pierre Chevenement) die over veel zaken verschillend denken. De socialisten zijn verreweg de grootste groep maar ze hebben geen meerderheid zonder de anderen. Tot nu toe wilde iedereen zo graag regeren dat de tegenstellingen beheersbaar bleven. Lionel Jospin heeft daar een beproefde methode voor: iedereen mag zeggen wat hij vindt, en daarna beslist Jospin.

De vreemdelingen-kwestie heeft de voorgaande, rechtse regering veel hoofdbrekens gekost. Uiteindelijk werden twee ongastvrije wetten-Pasqua aangenomen. Voor zowel rechts als de linkse coalitie is het onderwerp gekoppeld aan 'Europa' en 'de verdediging van de Franse soevereiniteit' en 'de waardigheid van de Republiek'. De communisten en chevenementisten zijn fel tegen Europa, maar ook de Groenen gaan volgende week tegen het Verdrag van Amsterdam stemmen.

Daniel Cohn-Bendit is een Europeaan in hart en nieren. Hij was destijds niet meer welkom in Frankrijk, hij is nu een hartstochtelijk pleitbezorger van een open Europa van de regio's, wars van nationalisme. Deze Dany l'Europeen gaat Robert Hue, de communistenleider, en alle andere anti-Europeanen het komend halfjaar vragen hoe zij Frankrijk denken te redden buiten Europa.

De enige echte Europeanen op rechts, de centristen, zijn na het uiteenvallen van Valery Giscard d'Estaings UDF te zwak om de lijsttrekker van rechts bij de euroverkiezingen te leveren. Philippe Seguin, de voorzitter van de neogaullisten (RPR), wil als leider van de grootste partij van rechts graag lijsttrekker zijn.

Een smakelijke prooi voor Cohn-Bendit: Seguin was, met Charles Pasqua de gangmaker van het verzet tegen het Verdrag van Amsterdam, waar president Mitterrand in '92 ternauwernood een referendum over won. Zijn Europese pleidooien klinken even ambivalent als de RPR-gelederen terzake zijn. Cohn-Bendit komt zelfs Jean-Marie Le Pen, de Europa-hater bij uitstek, tegen nu de voorman van extreem-rechts zich van zijn juridische ballast heeft ontdaan.

En ook Jospins socialisten zijn niet immuun voor Cohn-Bendits aanvallend talent. Zij bedekken hun dubbelzinnigheden ten aanzien van Europa met een aanvallende tactiek: ja tegen Europa, mits het sociaal is. De ontwikkelingen in Duitsland, Italie en Groot-Brittannie geven daarbij voorlopig steun. Maar de doorgewinterde Europeaan Cohn-Bendit zal weinig moeite hebben de grijze zones in dat beleid aan te wijzen. Jospins Parijs wil snel hervorming van de Europese instellingen om Europa bestuurbaar te houden, maar is daarbij ongaarne bereid ruimte te maken voor meerderheidsbeslissingen. De Groenen hopen met Dany de tweede regeringspartij te worden. De vraag is alleen of er na zijn opruimwerk nog een linkse regering is.