Albanie krijgt 'paspoort naar Europa'

De Albanezen spreken zich morgen uit over een nieuwe grondwet. Het referendum is een nieuwe kans een eind te maken aan de politieke polarisatie die het land verlamt.

De nieuwe Albanese grondwet 'verdeelt en vernietigt de natie', vindt de oppositie

Albanie heeft geen grondwet: zeven jaar na de val van het communisme is formeel nog steeds de vaak aangepaste communistische grondwet van 1976 van kracht. In 1994 legde Sali Berisha, toen president van Albanie, de bevolking een nieuwe ontwerp-grondwet voor, maar dat ontwerp - dat voorzag in zeer ruime bevoegdheden voor de president - werd in een referendum verrassend weggestemd. Die stemming werd een waterscheiding in het post-communistische Albanie: erna sloeg Berisha een allengs ondemocratischer koers in die uiteindelijk tot zijn val leidde.

De nieuwe constitutie is opgesteld door een parlementscommissie waarin alle partijen in het parlement zijn vertegenwoordigd, maar die is geboycot door de Democratische Partij van Berisha: sinds de president vorig jaar naar de oppositiebanken is verwezen, boycot hij het parlement. Het parlement nam vervolgens de nieuwe grondwet aan met 115 tegen nul stemmen.

Een oordeel over de nieuwe grondwet hebben de Democraten wel, en dat is uiteraard negatief. Secretaris-generaal Genc Pollo vindt de nieuwe grondwet “een paspoort voor de misdaad' en “een doodgeboren kind'. Het artikel dat bepaalt dat elke Albanees vrijheid van godsdienst bezit en ook vrij is van godsdienst te veranderen, is volgens Pollo “een stille etnische zuivering', omdat het de vele Albanezen die al dan niet illegaal in Griekenland werk zoeken, zou aanmoedigen van naam en godsdienst te veranderen om hun kans op een baan te vergroten. De grondwet, aldus Pollo, “verdeelt en vernietigt de natie'.

De ontwerp-grondwet heeft niettemin het fiat gekregen van Albanese mensenrechtenorganisaties en van de internationale gemeenschap: de Raad van Europa heeft een commissie grondwetsdeskundigen op het ontwerp gezet en die was tevreden.

De nieuwe constitutie, die Albanie omschrijft als een parlementaire republiek met politiek pluralisme en vrijheid van de media, versterkt de rol van parlement en regering ten koste van die van de president in vergelijking met het ontwerp van 1994 en maakt een duidelijker onderscheid tussen de rol van de president, de regering en de rechtspraak dan tot dusverre het geval was. De onafhankelijkheid van rechters wordt duidelijk onderstreept. Dat moet ertoe leiden dat het professionele niveau van de rechtbanken wordt verbeterd en dat corruptie in de rechtspraak beter wordt bestreden. Ook krijgt Albanie een 'volksaanklager' ofwel ombudsman, die de burger moet beschermen tegen willekeurige acties van de overheid.

Voor de regerende socialisten is de grondwet “een paspoort naar Europa', een instrument om de crisis de baas te worden en zelfs een belangrijke voorwaarde voor een terugkeer naar rust en orde. Het document stond dan ook hoog op het lijstje van prioriteiten dat premier Pandeli Majko bij zijn aantreden, vorige maand, presenteerde.

Volgens opiniepeilingen kunnen de meeste Albanezen zich vinden in de nieuwe grondwet, met name wegens de garanties van de rechten van de mens en de handhaving van de doodstraf. De Raad van Europa had die doodstraf graag buiten de grondwet gehouden, maar de parlementscommissie beschikte anders met het oog op de afschrikwekkende werking in een land dat nog elke dag wordt geconfronteerd met een rampzalige criminaliteit.

De Democratische Partij wil van het referendum van morgen niets weten: ze hebben hun aanhang opgeroepen thuis te blijven. Ze kunnen daarmee niet verhinderen dat de grondwet van kracht wordt, maar wel de legitimiteit ervan ondergraven .

De Democraten kunnen het referendum saboteren: het wordt georganiseerd door lokale bestuursorganen, en de Democraten domineren vooral in het noorden van Albanie veel van die organen. Een lage opkomst zou niet alleen de legitimiteit van de grondwet maar ook die van de regering ondermijnen.

Internationale instanties laten geen gelegenheid voorbij gaan om Berisha ervan te overtuigen dat Albanie gebaat is bij een politieke normalisatie. Maar Berisha trekt nog steeds drie keer per week kwaad en koppig door Tirana, aan het hoofd van weer een verboden demonstratie tegen de “dieven, terroristen en smokkelaars' die aan de macht zijn en zijn aanhangers blijven geweld plegen: begin deze maand bezetten ze gewapenderhand dagenlang de noordelijke stad Shkoder uit protest tegen de arrestatie van drie geestverwanten wegens diefstal en een paar dagen laten pleegden ze een moordaanslag op de voorzitter van het Constitutionele Hof. En in weerwil van de regel, die elke politieke manifestatie verbiedt gedurende 48 uur voorafgaand aan verkiezingen of een referendum, wil Berisha vanmiddag in Tirana met zijn aanhang nog eens massaal tegen de nieuwe grondwet en het referendum betogen.