Putten

In de recensie van het boek Putten in Boeken (30 oktober) heb ik met verbazing de volgende regel gelezen: `... hoe troostend, en helemaal niet kil, Gods woord in dit dorp is verkondigd'.

Mijn herinnering hierover is anders. Eind oktober/begin november 1944 werd ik met een grote groep geevacueerd uit het verlaten gevechtsgebied van de Slag om Arnhem naar Putten en werd daar in het dorp ondergebracht. De eerste zondag na de evacuatie ging een deel van de groep naar de kerk. Zij kwamen niet gesterkt door Gods woord van de dienst terug, maar ontdaan en woedend. De dominee had van de kansel aan de Gemeente met donderende stem gezegd: `Wat er nu met de mannen is gebeurd en nog zal gebeuren, is Gods toorn en straf over jullie goddeloos leven'.

Dit is mij altijd bijgebleven en ik denk dat het meer verklaart van de houding van de mannen die in de strafkampen het vervuilde water dronken en voor hun wonden niet naar de dokter gingen. Het was de straf van God en dus moesten zij die ondergaan. Zij geloofden in hetgeen de dominee had gezegd.

Putten is een moeilijk te vergeten tragedie. Ten overvloede een bewijs van de waanzin van een oorlog, zo verpletterend en ingrijpend als de Tweede Wereldoorlog is geweest voor diegenen die deze bewust hebben meegemaakt.

    • Ir. F. Oudendal