Groenen drongen Italie Ocalan op; D'Alema hoopt dat de tijd een oplossing biedt

Een uitnodiging van de Groene senator Stefano Boco was voor PKK-leider Ocalan het sein om naar Italie te reizen. Premier D'Alema bevindt zich nu in een Koerdisch wespennest.

Na de discussie in de ministerraad over de zaak-Ocalan had premier Massimo D'Alema gisteren nog een sarcastisch verzoekje: of de collega-ministers hun partijgenoten wilden vragen voortaan beter op te letten waar ze hun handtekening onder zetten.

Dat de kersverse premier zich binnen een maand na zijn aantreden in het Koerdische wespennest bevindt, is geen eigen keus. D'Alema probeert er het beste van te maken door te praten over een historische kans voor Italie om een dialoog op gang te brengen tussen Turken en Koerden. Maar die kans is hem opgedrongen, hij heeft hem niet gezocht.

Ocalan is naar Italie gekomen na een onbezonnen solidariteitsverklaring door parlementariers van de Groenen, de Italiaanse Communistische Partij, en de Linkse Democraten (D'Alema's partij). Schoorvoetend heeft de Groene senator Stefano Boco toegegeven dat hij is gebruikt door Koerdische activisten in Italie.

Boco had een brief geschreven aan Ocalan waarin hij zijn steun beloofde voor het Koerdische streven naar een eigen staat. Veel mooie woorden zonder veel verplichtingen. Maar onderaan stond, als een soort inval op het laatste moment, een uitnodiging voor Ocalan om eens naar Italie te komen.

Volgens de reconstructie van Boco zagen vertegenwoordigers van de Koerdische Arbeiderspartij PKK dit als hun kans. Ocalan was Syrie uitgezet en zat in Moskou, dat hem ook zo snel mogelijk wilde lozen. De bijeenkomst van het Koerdische parlement in ballingschap in Rome had laten zien dat er binnen de centrum-linkse regeringscoalitie in Italie veel sympathie bestaat voor de PKK.

De brief van Boco was nog niet uit de printer, of Koerdische activisten gingen ermee aan de haal om andere parlementariers te vragen hem ook te ondertekenen.

Waarschijnlijk heeft een vijftigtal mensen er zijn naam onder gezet; zeker is dat niet, want de lijst met handtekeningen is op mysterieuze wijze verdwenen.

De brief was voor Ocalan het sein om, samen met de jonge vrouw die zich presenteert als zijn vaste lijfwacht, een kaartje Moskou-Rome te kopen. De Turken hadden dat in de gaten, tipten de Italiaanse politie, en die kon niet anders doen dan Ocalan aanhouden op grond van het lopende internationale arrestatieverzoek.

Senator Boco zegt dat hij er geen spijt van heeft dat hij het kabinet nu heeft opgezadeld met het dilemma uitwijzing of asiel - D'Alema heeft uitgesloten dat Ocalan mag vertrekken naar een derde land.

De communistische minister van Justitie, Oliviero Diliberto, die in het midden heeft gelaten of hij de uitnodiging ook heeft ondertekend maar wiens partij achter de PKK staat, trekt een vergelijking met de zaak Baybasin, twee jaar geleden: de `zakenman' in Nederland die door Turkije wordt beschuldigd van drugshandel. “Ook Nederland heeft in analoge omstandigheden steeds de uitwijzing naar landen waar de doodstraf geldt, afgewezen', zei Diliberto.

D'Alema moet zijn talent als politiek strateeg nu gebruiken om te schipperen. Tussen boze Turken en de stille dreiging van Koerden dat uitwijzing zou kunnen leiden tot geweld. Tussen ongeruste ondernemers die hun export naar Turkije in gevaar zien komen en enthousiaste coalitiegenoten die roepen dat ze de rechtvaardige vrijheidsstrijd van een onderdrukt volk steunen.

Gisteren heeft hij een poging gewaagd tot voetbaldiplomatie. Hij wilde woensdag naar Istanbul komen voor de Europacup wedstrijd Galatasaray - Juventus, op voorwaarde dat premier Yilmaz ook in het stadion zou zitten.

Dat zou een goed moment zijn om wat stoom af te blazen.

Na veel heen en weer gepraat is dat idee echter afgeblazen: Yilmaz heeft het die dag te druk in Ankara met een dreigende regeringscrisis, en D'Alema wil niet alleen in het stadion zitten.

Overigens gaan er geen supporters mee naar Istanbul. De Italiaanse ploeg moet winnen om nog een kans te hebben op de kwartfinales van de Champions League. Maar het kabinet heeft de Juventus dringend verzocht de geplande supportersreis af te zeggen wegens de haatgevoelens in Turkije jegens Italianen.

Grote bedrijven als Benetton en Fiat worden fors onder druk gezet door hun Turkse partners. In Turkije is al een boycot op gang gekomen van Italiaanse schoenen en van het toeristenverkeer met Italie. Italiaanse kranten berichten gealarmeerd over brandstapels met schoenen, dassen en andere Italiaanse producten. Italie is de tweede handelspartner van Turkije, met een export ter waarde van ongeveer zeven biljoen lire, ruim acht miljard gulden. Dat was ook het gevolg van de Italiaanse steun aan Turkije bij de aanvraag van het lidmaatschap voor de Europese Unie. Ook al zegt D'Alema dat hij de goede relatie met Turkije wil handhaven, het bedrijfsleven vreest nu een grootschalige boycot.

“Laten we hopen dat andere Europese landen zo fatsoenlijk zijn om niet meteen onze plaats in te nemen in de export,' heeft D'Alema volgens deelnemers aan de ministerraad gezegd. De Europese Commissie heeft bij monde van commissaris Hans van den Broek gezegd dat een politieke oplossing gezocht moet worden voor het probleem van de Koerden.

Maar Italie had gehoopt op meer steun uit Europa zeker vanuit landen die ook worstelen met het probleem van PKK-aanhangers in hun land.

Duitsland kijkt de andere kant op als Italie herinnert aan het Duitse aanhoudingsbevel tegen Ocalan. Het Amerikaanse State Department vervangt stille diplomatie door een openlijke les en zegt dat Italie Ocalan aan Turkije moet uitleveren, omdat de PKK-leider te vaak heeft geroepen dat hij het geweld afzweert om nog geloofwaardig te zijn. Daarom voelt D'Alema zich in de hoek gedreven. Zijn eerste doel is daarom tijd winnen, in de hoop dat de tijd een oplossing brengt.

    • Marc Leijendekker