De goot als identiteit Gesprek met Naeem Murr

Jarenlang was Naeem Murr op zoek naar zichzelf. Nu komt hij met een opmerkelijk debuut . Over een jongen die door afkomst en omstandigheden een monster is geworden.

Pierce, Tobias, Durward, Devon, Alex, Priestly, Hilary: de jongen in de roman The Boy van Naeem Murr heeft veel verschillende namen en verschillende identiteiten. Hij is ongrijpbaar, ook letterlijk: het hele boek lang wordt hij gezocht door zijn adoptievader Sean Hennessy die een flinke rekening met hem te vereffenen heeft. Hij meent dat de jongen verantwoordelijk is voor de dood van zijn twee kinderen en het op de klippen lopen van zijn huwelijk.

Sean is een maatschappelijk werker, die ooit de ambitie had premier van Groot-Brittannie te worden. Het maatschappelijk werk vormde onderdeel van een smetteloos CV, dat recht naar Downing Street moest leiden. Maar hij maakte een grote fout door naar bed te gaan met een cliente, een vrouw die vanaf haar jeugd seksueel was misbruikt, verslaafd was aan drugs en alcohol, en grote geestelijke problemen had. Bang dat zijn misstap ontdekt zou worden, gaf hij zijn politieke aspiraties op. Toen ze jaren later vermoord werd, adopteerde hij uit schuldgevoel haar zoontje - de jongen. Daarmee riep hij ongeluk over zichzelf af: de jongen bleek een verwoestende invloed op zijn gezin te hebben.

Is de jongen voor Sean verbonden met gevoelens van schuld, spijt en woede, voor anderen is hij iemand op wie ze verlangens projecteren. De directeur van het tehuis waar hij een tijd verblijft, laat hem als zijn ideale vrouw verkleden. Voor Theresa, de vrouw van de directeur, is hij in zijn pure schoonheid de belichaming van goedheid en onschuld - een verschijningsvorm van God. Voor de zwakzinnige dikke man die hem oppikt op de straten van Londen, waar hij tippelt, is hij de liefde van zijn leven, aan wie hij zich graag onderwerpt.

De mooie, intelligente en charismatische jongen verleidt en manipuleert de mensen die hij leert kennen: hij speelt in op hun verlangens en zwakheden.

`Als ik een geladen pistool in mijn hand zou krijgen' zegt hij tegen het eind van het boek, `zou ik het op iemand richten en de trekker overhalen. Omdat trekkers er zijn om overgehaald te worden omdat een geladen pistool een noodlot is.' Hij vertelt over een strenge wiskundeleraar die hij als kind had, een verstokte vrijgezel, een keurige oude man. `Op een dag, terwijl hij over me heen leunde, niets van van mijn werk heel latend, keek ik op naar de zijkant van zijn gezicht, en het was alsof dat geladen pistool in mijn hand was gelegd. Ik boog mij voorover en kuste hem - niemand zag het - op zijn mondhoek. Hij keek op mij neer - zijn oude gele ogen opengesperd, zijn mond trillend - alsof ik een mes regelrecht in zijn hart had gestoken.' Een maand later ging de onderwijzer met verlof wegens een zenuwinzinking.

The Boy, een intrigerende psychologische roman met een thriller-achtig einde, is het opmerkelijke debuut van de Engelse schrijver Naeem Murr. Het idee van iemand zonder vaste identiteit is ook op hemzelf van toepassing. Hij is het kind van een Libanese vader en een Ierse moeder. Zijn vader verongelukte toen hij nog een baby was, waarna hij met zijn moeder en zijn broer opgroeide in Londen, vertelt Murr. ``Ze gaf haar Iers-katholieke achtergrond aan ons door in de manier waarop we ons uitten en in onze gebaren. Maar omdat we in Londen woonden sprak ze niet met een Iers accent, en leerde ze ons een kunstmatig upper middle class Engels. Het was niet onze taal, niet onze wereld. En mijn broer en ik hadden een relatief donkere huidskleur - we werden soms voor nikkers uitgescholden. Het gaf een merkwaardig gevoel van los te staan van de omgeving. Het voedde een gevoel van onrechtmatigheid over mezelf dat ik had omdat ik geen vader had - alsof je eigenlijk niet bestaat.

Een vaderfiguur helpt je een beeld van jezelf te vormen. Voor mij was de wereld onbegrijpelijk maar interessant. Als je je verdiept in dingen die niet van jezelf zijn vergeet je jezelf - dan zweef je er als een soort geest doorheen.'

Murr wist lange tijd niet goed wie of wat hij was. Hij had tientallen baantjes, deed een technische studie, daarna psychologie en belandde in Amerika om een opleiding voor astronaut te volgen. Naast die opleiding volgde hij een aantal workshops `creative writing'. Dat was vijf jaar geleden. ``Daarvoor had ik nooit over schrijven gedacht. Ik had uberhaupt niet over mijn toekomst nagedacht - ik heb lange tijd doelloos rondgedwaald. Uiteindelijk voelt het schrijven wel als een roeping. Ik zou niets anders kunnen zijn gaan doen.'

``Voor mij is het interessante aan identiteit hoe we onszelf construeren. Dat doen we allemaal. We zijn geen drugsverslaafden omdat we verslaafd zijn aan drugs maar omdat we verslaafd zijn aan het idee een drugsverslaafde te zijn en de identiteit die ons dat geeft - dat is wat de verslaving eigenlijk is.'

De jongen in de roman is een figuur zonder eigen identiteit, die gemakkelijk een andere rol kan aannemen, ook de rol van een vrouw. Hij ontleent zijn bestaansrecht aan die androgynie, zegt Murr. ``Daarom moet hij zichzelf vernietigen voor hij volwassen wordt - want dat zou hem te zeer definieren, dan zou zijn identiteit vastliggen. Het is hem niet toegestaan te bestaan.'

Het verhaal heeft een mythische laag volgens Murr. ``De jongen is een soort monster, zoals de minotaurus in de Griekse mythologie, die door de held gedood moet worden. Dat is hij door de omstandigheden geworden. Dat is hoe ik mensen zie: iedereen komt door zijn afkomst en opvoeding, in een situatie terecht waar hij mee om moet zien te gaan. The human predicament, daarover schrijf ik.'