Kwartier maken in de residentie

Functiewisselingen bij de redactie van een krant zijn aan de orde van de dag. Maar achter de overstap van Gijsbert van Es naar Den Haag gaat meer schuil dan de gebruikelijke ambities.

GIJS VAN ES (alweer 38) heeft het chefschap van de redactie Profiel ingeruild voor de functie van sociaal-economisch redacteur op de Haagse redactie van NRC Handelsblad. Ogenschijnlijk is hiermee alles gezegd. Functiewisselingen op de redactie van NRC Handelsblad zijn aan de orde van de dag. Ze houden colophonwatchers van de straat.

Maar het zou veel te simpel zijn deze interne transfer af te doen als een normale wending in de loopbaan van een redacteur die aan iets anders toe was. De motieven van iemand die van huisuit geniaal is, kunnen onmogelijk worden samengevat in de clichematige verklaringdat hij “een nieuwe uitdaging zocht”. Andere overwegingen spelen bij Van Es' vertrek uit Rotterdam een belangrijke, ja zelfs doorslaggevende rol. Waarover straks meer.

Hoezo, van huisuit geniaal? Het is de naam die dat verraadt. `Gijs van Es' is de veel gebruikte, maar veel te karige aanduiding voor de persoon in kwestie. `Gijsbert' wordt ook wel gebezigd en hij krijgt wel eens brieven die aan G.P. van Es zijn gericht. Wie enigszins thuis is in de scheikunde weet evenwel dat er achter deze termen veel meer schuilgaat. `Es' is de symbolische aanduiding van einsteinium. Einsteinium is genoemd naar niemand minder dan Albert Einstein. Feitelijk hebben wij hier niet met Gijs van Es van doen, maar voluit met Gijsbert Pieter van Einsteinium. Wie zou diens genialiteit in twijfel durven trekken?

Einsteinium dat in 1954 werd ontdekt bij de beschieting van uraan, behoort tot de zogenoemde transuranen. Dit zijn radioactieve elementen. Waarmee meteen zowel de uitstraling van Gijsbert van Es, als diens tomeloze energie is verklaard. En ook is nu afdoende bewezen dat het in het leven om chemie gaat.

Is nu juist het verder ontbreken van chemie de verklaring voor het vertrek van Van Einsteinium, alias Van Es, uit Rotterdam? Dat is al te boud gezegd. Wel staat vast dat de lokroep van de sociaal-economische journalistiek onmogelijk doorslaggevend kan zijn geweest voor de overstap van Gijsbert van Es. De AVV van CAO's, de SER en de SEP, het Productschap voor Vis en Visproducten, de arbeidsinkomensquote, de collectieve lastendruk, de voetoverheveling in de inkomstenbelasting, de dagelijkse ontwikkelingen op de eiermarkt Eureka-subsidies - het is zijn wereld niet. Nogmaals: andere motieven moeten de doorslag hebben gegeven bij het besluit van Van Es om Rotterdam de rug toe te keren.

Aanwijzingen hiervoor zijn er. Het valt op dat Gijsbert van Es, een week nadat hij het gehate krantengebouw in Alexanderpolder voor lange tijd heeft verlaten, nog altijd niet op de redactie aan de Parkstraat in Den Haag is gesignaleerd. Ook de gezellige schemerlamp en de luchtige zitjes die hij als afscheidscadeau meekreeg ter verknussing van zijn nieuwe werkplek, hebben nog geen plaats gekregen binnen het interieur van de Haagse redactie.

Een tweede aanwijzing vormt de definitieve toetreding van Egbert Kalse, stagiair en contractant tot de Haagse redactie, waarover juist deze week een beslissing werd genomen. Desgevraagd verklaarde Kalse: “Ik blijf landbouw en economische zaken doen.” Dat is tweederde van de portefeuille die Van Es recent bij de werkverdeling op de sociaal-economische redactie in Den Haag kreeg toebedeeld. Rest voor hem slechts cultuur, een thema dat politiek niets voorstelt. Zodra er een schilderij van enig belang moet worden aangekocht wordt de staatssecretaris van Cultuur achteloos gepasseerd door belangrijkere leden van het kabinet.

Blijft het omroepbeleid over als journalistiek werkterrein. Enkele hoogbejaarde lezers schijnen nog wel in dit anachronisme geinteresseerd te zijn, maar de jonge, zappende kijker - lange tijd de geheime doelgroep van Profiel - zal het volledig worst wezen.

Het is dus duidelijk dat overwegingen van journalistieke aard niet of nauwelijks ten grondslag hebben gelegen aan Van Es' overstap. Zijn gang naar Den Haag is een demonstratie, een protestactie. Jarenlang pleitte hij binnen en buiten de redactieraad voor een verhuizing van de vrijwel volledige redactie van NRC Handelsblad naar het centrum van Den Haag. Hij bracht deze gemeente zelfs zover dat zij zich in deftige brochures, speciaal voor deze krant gemaakt als superlocatie aanprees, compleet met een voorwoord van burgemeester Deetman. De huidige vestiging van de Haagse redactie aan de Parkstraat bleef daarbij nadrukkelijk buiten beeld.

Maar serieus is de optie-centrum Den Haag van PCM- of NRC- zijde nooit bekeken. Zelfs een fatsoenlijk kosten-batenonderzoek is niet verricht. Van Es heeft dit niet gepikt. Hij is zelf naar Den Haag gegaan - in de ogenschijnlijk naieve maar waarschijnlijk juist geniale veronderstelling dat de rest van de redactie dan vanzelf volgt. Van Es ontpopt zich als kwartiermaker. Hij is wel in Den Haag - maar niet op de Haagse redactie. hij bevindt zich in een van de aangeprezen toplocaties. Alleen, maar niet eenzaam. Vijf jaar heeft zich gegeven - desnoods tien jaar. Heeft de krant zijn voorbeeld dan nog niet gevolgd, dan neemt Gijsbert van Es drastischer maatregelen. Hij wordt dan correspondent in Londen.