APEC-top in Maleisie overheerst door symboliek

Ondanks de verwoede pogingen van APEC, het economisch forum van landen rond de Stille Oceaan, om serieus te worden genomen, bleef ook de top in Maleisie hangen in symboliek. De politici zijn tevreden, economen niet.

Toen de Maleisische premier Mahathir Mohamad gistermiddag de slotverklaring presenteerde van APEC 1998, ontbrak het niet aan symboliek. De 21 leiders van de Aziatische en Noord- en Zuid-Amerikaanse landen die tot het forum behoren, waren gehuld in fleurige batik-shirts waardoor het gezelschap een hoopvolle regenboog vormde. Maar toen iedereen klaarstond om naar Mahathir te luisteren en internationale tv-stations live-verbinding hadden, begaf de techniek het en waren zijn woorden alleen hoorbaar voor omstanders.

Het slotakkoord gaf daarmee onbedoeld weer wat APEC anno 1998 is: een indrukwekkend gezelschap van leiders dat zijn best doet serieus genomen te worden; maar zodra het forum zich wil laten gelden, gaat er iets mis. Het verwonderde daarom niet dat de politici spraken van een succesvolle ontmoeting, terwijl economen teleurgesteld zijn over het resultaat. “Dit was een zeer significante top', zei een woordvoerder van Japan. “Ik vind dit een uiterst teleurstellende uitkomst', zei de Amerikaanse econoom Fred Bergsten.

De zesde APEC-top zal in ieder geval de geschiedenis ingaan als een ontmoeting die gedomineerd werd door politieke zaken. En voor een forum dat is gericht op economische samenwerking en liberalisering van de handel is zoiets natuurlijk nooit prettig. De politiek - lees: alle heibel rond de rechtszaak tegen de Maleisische vice-premier Anwar Ibrahim - kon de agenda tamelijk makkelijk ontwrichten omdat APEC-ministers in de aanloop van de top niet tot een akkoord konden komen over versnelde vrijhandel in negen economische sectoren. Daarmee kwam een streep door het plan van vorig jaar in Vancouver, waarmee APEC wilde aantonen dat het forum wel degelijk in staat is tot concrete actie.

Japan was het land dat weigerde in te stemmen met de plannen voor tariefsverlaging. De VS vochten openlijk met de Japanners voor een succesvol resultaat, maar faalden. Als goedmakertje voor het gekibbel presenteerden de twee grootste economieen ter wereld vervolgens maar een reddingsplan van circa tien miljard dollar, waarmee de Aziatische landen weer een steun in de rug krijgen om uit het diepe dal te klimmen. Maar de details van het hulpplan bleven vaag, en de omvang van de hulp was niet erg indrukwekkend.

APEC is een informeel forum en kan dus alleen op vrijwillige basis voorstellen doen of anderen aanzetten tot concrete maatregelen. Maar de verantwoordelijkheid voor de zo noodzakelijke actie om de Aziatische crisis-economieen te helpen werd nu wel erg makkelijk neergelegd bij machtiger instituten. Zo wordt de G-22 (een combinatie van de zeven grootste geindustrialiseerde landen, G-7, en de G-15) verzocht de hervorming van het mondiale financiele stelsel te coordineren. En mag de Wereldhandelsorganisatie (WTO) zich gaan buigen over de liberalisering en versnelde tarievendaling in de negen economische sectoren.

Opmerkelijk in het slotdocument was de aanval die het forum inzette op de internationale agentschappen die de kredietwaardigheid van landen en instituten meten. Deze agentschappen, waarvan Moody's en Standard & Poor's de meest bekende zijn, hebben de afgelopen maanden veel Aziatische landen geergerd met hun waarschuwingen over verminderde kredietwaardigheid van een aantal economieen, banken en bedrijven in die landen. De beoordelingen maken het duurder voor de betrokkenen om geld te lenen, waardoor herstel verder wordt bemoeilijkt.

Volgens APEC is de werkwijze van de krediet-agentschappen uiterst onduidelijk en zijn hun methoden om vast te stellen of een bank gezond is of niet zeer controversieel en weinig transparant.

Maar economen tekenen daarbij aan dat uitgerekend de Aziatische economieen het speurwerk van deze agentschappen naar objectieve cijfers ingewikkeld maken, omdat het de landen zelf vaak aan transparantie ontbreekt. “Dat is wat ironisch. APEC moet wat dat betreft nog groeien in volwassenheid', meent Song Sang Wun van JK Goh Securities in Singapore. “Maar laten we tussen alle kritiek op dit forum door niet vergeten dat APEC in feite al een succes is als deze leiders bij elkaar gaan zitten en praten.' Dat ze dat dit jaar zelfs in het veelgeplaagde Maleisie gelukt is, betekent weer een klein stapje vooruit voor APEC.

    • Max Christern