Begrip voor Ocalan ergert Turkije

De arrestatie donderdagavond op het vliegveld van Rome van PKK-leider Ocalan leidde aanvankelijk tot golven van euforie in Turkije. Maar inmiddels is de stemming geheel omgeslagen.

Turkije is kwaad, geirriteerd, geschokt en bedroefd. Europa, en in het bijzonder Italie, maakt volgens Ankara een fatale fout door te denken dat de leider van de Koerdische Arbeiders Partij (PKK), Abdullah Ocalan de terreur plotseling kan afzweren en dat daarmee de kwestie van de Koerden in Turkije nu via de politiek kan worden opgelost.

Het is voor Turkije nog enigszins begrijpelijk dat Europa eist dat de Koerdische burgers in het zuidoosten van het land culturele rechten moeten krijgen. Maar te worden gedwongen om tot een vergelijk te komen met de PKK is voor Ankara volstrekt onaanvaardbaar. Voor Turkije is de PKK een terreurorganisatie die tienduizenden burgers en militairen heeft vermoord, en die zich in de afgelopen jaren zowel heeft ontpopt tot de belangrijkste smokkelaar in verdovende middelen en mensen als zich op grote schaal is gaan bezighouden met het afpersen van mensen organisaties en ondernemingen, in Turkije zelf en in de Turkse en Koerdische gemeenschap in Europa. Heeft het Westen dan niet door dat men hier te maken heeft met een wolf in schaapskleren?

De arrestatie donderdagavond op het vliegveld van Rome van PKK-leider Ocalan leidde aanvankelijk tot golven van euforie in Turkije. Eindelijk, na 14 jaar guerrilla-oorlog in het Zuidoosten van het land en ruim 30.000 doden, was de man in de kraag gegrepen die dit allemaal had veroorzaakt. Ocalan, die onder zware Turkse druk door Syrie was uitgewezen, hield zich aanvankelijk in een voorstad van Moskou schuil. Ook al wilde de Doema, het Russische parlement, hem zelfs politiek asiel verlenen, de regering in Moskou was niet bereid om over deze kwestie een crisis te riskeren met Turkije, en in het verlengde daarvan met de VS.

Ocalan moest noodgedwongen naar een ander adres omzien. Hij koos Rome, dat enkele weken daarvoor het door de PKK opgerichte Koerdische parlement in ballingschap in de gelegenheid had gesteld om daar bijeen te komen.

Sinds Ocalan zich op Italiaanse bodem bevindt, is zijn imago, tot woede van vrijwel het gehele Turkse volk, aanzienlijk verbeterd. De moordenaar van tienduizenden onschuldige baby's, Koerdische vrouwen en Turkse dienstplichtige militairen, zoals hij nu hardnekkig in de Turkse pers wordt afgeschilderd, wordt in Europa plotseling aangemerkt als de man die bereid is de terreur af te zweren en een nieuwe, vreedzame bladzijde op te slaan in de geschiedenis van de Turks-Koerdische zaak. Het is een omwenteling die in Turkije met stijgende verbazing wordt gevolgd. Men - de lijn loopt van links naar rechts door de samenleving, van jong naar oud en van man tot vrouw - is ontzet over zoveel onbegrip en naiveteit in Italie en in Europa. Worden zijn zonden hem dan zo maar vergeven? Waarom hoeft deze notoire moordenaar niet te worden berecht?

De kwaadheid daarover en het onbegrip dat de eis van Ankara in Europa ontmoet om Ocalan aan Turkije uit te wijzen genereert protestacties. Honderden vrouwen in Istanbul demonstreerden gisteren voor de winkels van Benetton, een textielbedrijf dat sterk met Italie wordt vereenzelvigd; organisaties van ondernemers en individuele bedrijven dreigen met een boycot van Italiaanse goederen in Turkije als hun collega's en zakenpartners in Rome niet lobbyen voor de uitwijzing van Ocalan naar Turkije. En in tal van steden verspreid over het land raakten Turkse burgers gisteren in gevecht met groepjes Koerdische demonstranten die begrip vroegen voor hun leider, bijgenaamd Apo, en de Koerdische zaak.

De arrestatie van Ocalan en alle perikelen daarom heen hebben ook het verdriet weer opgerakeld van de familieleden van de duizenden dienstplichtige Turkse militairen die zijn gesneuveld in de guerrillastrijd in Zuidoost-Turkije. Hun terugkomst naar huis in een doodskist is een zware tol die volgens de nabestaanden niet kan worden verzacht met uitspraken van Europse politici dat Ocalan bereid is de wapens neer te leggen. Ze eisen allereerst gerechtigheid voor de dood van hun zonen. Ocalan moet in Turkije voor het gerecht worden gebracht. Organisaties van martelaren, zoals ze in Turkije worden genoemd, hebben al aangekondigd zich hiertoe tot het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg te zullen wenden.

De hoog opgelopen emoties zijn er tevens de oorzaak van dat de Turkse regering gisteren niet kon besluiten om de doodstraf op te heffen, een voorwaarde voor de uitlevering van Ocalan door Italie. Daarvoor is de Koerdische terreur nog steeds een te beladen onderwerp in Turkije.

Politieke waarnemers en columnisten zien de manier waarop Ocalan momenteel wordt behandeld in Italie en het verdriet en de woede hierover in Turkije, als de voorbode van een nieuwe verwijdering tussen Turkije en Europa, dat Ankara recentelijk alsnog tot 12de kandidaatlid van de Europese Unie uitriep.

    • Froukje Santing