Polen wil als volwaardig lid meepraten over concept NAVO

Polen wil niet pas volgend jaar NAVO-lid worden: het moet sneller. Polen wil als volwaardig lid kunnen meepraten over het nieuwe strategische concept van de NAVO, om te voorkomen dat de oude missie - de collectieve verdediging - in de schaduw van een nieuwe belandt.

Polen voelt er weinig voor om volgend jaar april als nederig kandidaat-lid aan te treden op de grote NAVO-top in Washington. Het Westers bondgenootschap viert dan zijn vijftigjarig bestaan, een mooie gelegenheid om de drie nieuwe leden - Polen, Tsjechie en Hongarije - feestelijk te verwelkomen, zo dacht Brussel.

Maar de Polen stellen zich het jubileum anders voor. Minister Bronislaw Geremek van Buitenlandse Zaken riep in september dat de Polen niet als kandidaat-lid naar Washington wensen te komen, maar als volwaardig lid. Was de vreedzame vijftigste verjaardag van het bondgenootschap niet vooral te danken aan het feit dat de Polen ondanks de communistische dictatuur decennialang de gedachte aan democratie levend hadden weten te houden? Psychologisch gezien zou het gepast zijn als de nieuwe lidstaten de volle eer kregen vond Geremek.

Zijn collega minister van Defensie Janusz Onyszkiewicz benadrukt liever de praktische kant van de zaak van de versnelde toetreding. “Waarom wachten op een of andere plechtigheid als we al in januari lid zouden kunnen worden', roept hij uitdagend vanuit zijn rolstoel. De voormalige dissident heeft bij een spelletje volleybal een pees gescheurd en voert campagne voor vervroegde toetreding tot de NAVO met zijn been in het gips.

Polen heeft haast, want het land wil volgend jaar niet alleen als volwaardig lid aantreden, het wil vooral ook als volwaardig lid meepraten over de toekomst van de NAVO. En dat kan technisch gezien, omdat de ratificering van de toetredingsdocumenten zo goed als afgerond is. De Nederlandse Eerste Kamer keurt begin december als laatste in de rij van NAVO-lidstaatparlementen de toetreding van drie nieuwe leden goed.

Kort daarop zullen Polen, Tsjechie en Hongarije van hun kant de ratificatie afronden, waarop hun toetreding al in januari een feit zou kunnen zijn.

Polen en Hongarije zijn van plan om hun parlementen op dezelfde dag over toetreding te laten debatteren. “Het gaat hier niet om de uitbreiding van de Europese Unie, waarbij toch een zekere onderlinge concurrentie bestaat. Ten aanzien van de NAVO willen we saamhorigheid laten zien: we hebben met elkaar een punt gezet achter het Warschaupact en willen met elkaar tegelijk in de NAVO', aldus de Poolse minister van Defensie. Bijna een jaar lang heeft de ratificatie door de verschillende parlementen in beslag genomen. Nu is het eind in zicht en met name Polen wil geen verdere tijd verliezen.

De Poolse haast wordt ingegeven door het feit dat de NAVO voor de top in Washington een nieuw strategisch concept voorbereidt. De Koude Oorlog behoort tot het verleden en met de eerste uitbreidingsronde loopt ook de overgangsfase af. “Het vorige strategische concept van de NAVO dateert van 1992', zegt Onyszkiewicz. “In termen van jaren is dat nog niet zo lang geleden, maar in termen van ontwikkeling is dat een ander tijdperk.' De NAVO heeft intussen nieuwe missies gevonden, bijvoorbeeld in Bosnie. Het is tijd voor een nieuw concept waarmee de verdragsorganisatie aan de volgende vijftig jaar kan beginnen.

De Polen steunen de vredesmissies van de NAVO en hebben zelf een paar honderd man in Bosnie. Met het oog op toekomstige vredesmissies hebben ze zelfs twee multinationale bataljons gevormd: een met Litouwen en een met de Oekraine.

Toch houden ze ook een beetje hun hart vast. Onyszkiewicz is bang dat de discussie binnen de NAVO te veel in de richting gaat van nieuwe missies, terwijl de oude missie uit het zicht raakt: “Voor ons blijft de kerntaak van de NAVO de gezamenlijke verdediging tegen indringers van buiten.

Wij willen vasthouden aan het principe `een voor allen, allen voor een'. We willen voorkomen dat de NAVO verwatert tot een soort algemene veiligheidsstructuur, zoals de Russen willen.' Hij wil op het hoogste niveau binnen de NAVO meepraten juist om het belang van die oude missie te onderstrepen.

Gelegen tussen Duitsland en Rusland, met een inwonertal van bijna 40 miljoen en een legermacht van 230.000 man, is Polen duidelijk de belangrijkste van de nieuwe lidstaten. “Nu mogen we meepraten als kandidaat-lid, maar we zouden ons prettiger voelen als we echt mee mochten doen. Tenslotte wordt de nieuwe NAVO-strategie straks ook onze strategie', aldus de minister.

Onyszkiewicz spreekt kort na de herdenking van de uitroeping van de Poolse onafhankelijkheid, tachtig jaar geleden. De kranten en tijdschriften staan vol archiefbeelden uit de Eerste Wereldoorlog toen Polen zijn onafhankelijkheid bevocht op de puinhopen van de uiteenvallende Russische, Habsburgse en Duitse rijken. Jarenlang moest het jonge Polen zijn grenzen verdedigen tegenover Rusland, Duitsland en Tsjechoslowakije. De kwetsbaarheid van de landsgrenzen zou blijven tot na de Tweede Wereldoorlog, toen Rusland het oosten van Polen bezette en het Poolse gebiedsverlies compenseerde met Duitse gebieden in het westen. De NAVO richt zich op een nieuwe eeuw en nieuwe taken, maar de Polen zijn de noodzaak van zelfverdediging nog lang niet vergeten.

Niet dat Onyszkiewicz een militaire dreiging uit het Oosten verwacht. “Natuurlijk brengt de crisis in Rusland gevaren met zich mee. We kunnen te maken krijgen met economische of zelfs ecologische gevolgen van de Russische crisis, of met stromen migranten. Maar daar kan de NAVO geen antwoord op geven, dat moeten we op andere manieren zien op te lossen.' Onyszkiewicz ziet dan ook geen reden om van de Poolse oostgrens een NAVO-bolwerk te maken.

De eerste Poolse NAVO-eenheid, waaraan ook Duitsers en Denen meedoen, komt in Szczecin te liggen, in het uiterste noordwesten van het land.

De Poolse minister omschrijft de rol van zijn land binnen de NAVO als die van een interface bij een computer, waarbij twee verschillende programma's gekoppeld worden. Hij denkt dat Polen wat dat betreft de NAVO veel te bieden heeft. Een reden temeer om zo snel mogelijk op het hoogste niveau te mogen meepraten. “Wij weten wat de Russen denken en waar ze van dromen. Wij weten hoe ze reageren. Wij hebben wat dat betreft een enorme ervaring opgedaan die van groot belang kan zijn voor het uitwerken van een nieuwe NAVO-strategie.'