Openlijke kritiek van Al Gore grieft Maleisie diep

De Amerikaanse vice-president Al Gore heeft zich de woede op de hals gehaald van Maleisie door openlijk kritiek te uiten op premier Mahathir Mohamad.

Nooit eerder, sputterde Rafidah Aziz, had ze zo'n vreselijke speech gehoord. En de Maleisische minister van Handel hoopte dat ze in de rest van haar leven ook nooit meer naar zo iets afgrijselijks hoefde te luisteren. “Mijn God', verzuchtte ze, “helaas begrijpt deze man niet wat er in ons land gebeurt.'

Met `deze man' verwees de Maleisische minister naar Al Gore, de Amerikaanse vice-president die als stand-in voor Bill Clinton naar Kuala Lumpur is gestuurd voor de jaarlijkse APEC-top. Aan de vooravond van het forum, waar regeringsleiders van 21 Aziatische landen en landen rond de Stille Oceaan overleg voeren over economische samenwerking, sprak Gore bij een diner een groep zakenlieden toe. Onder de toehoorders bevond zich ook de Maleisische premier, Mahathir Mohamad die de afgelopen maanden veel buitenlandse kritiek ontving voor het ontslag en de arrestatie van zijn van corruptie en sodomie verdachte vice-premier Anwar Ibrahim.

Natuurlijk sprak Gore over economische thema's; de VS maakten zelfs samen met Japan een steunplan van een paar miljard dollar bekend voor Azie's nog immer zieltogende economieen. Maar de rode draad van zijn verhaal was politiek.

“In de landen die lijden onder de economische crisis, blijven wij in veel verschillende talen de roep om democratie horen, People Power, Doi Moi, Reformasi' sprak Gore. “We horen ze vandaag, op deze plek, op dit moment, onder de dappere mensen van Maleisie.'

Het was duidelijk op wie Gore doelde: de aanhangers van Anwar Ibrahim, die in navolging van de reformasi-beweging in buurland Indonesie hervormingen eisen en een einde willen zien aan het tijdperk van Mahathir, die al 17 jaar onafgebroken het land bestuurt.

Mahathir zat aan dezelfde tafel als Gore en was duidelijk not amused. De Amerikaanse vice-president schoffeerde zijn gastheer vervolgens nogmaals door al voor de soep van tafel te gaan. “Maar misschien was dat maar beter ook', zei een diplomaat later. “De sfeer aan die tafel was na Gore's speech allerbelabberdst. Ook Amerikaanse zakenlieden in de zaal voelden zich erg ongemakkelijk.'

Gore's kritiek raakte het gastland diep. In Azie, zo stelt een ongeschreven wet bemoei je je nu eenmaal niet met andermans zaken. Wie zijn visie wil geven op politieke aangelegenheden in een ander land, doet dat in een bilateraal onderhoud, maar niet in het openbaar. Maar voor het Westen, en zeker voor de Amerikanen, gelden deze Aziatische normen niet. Hoewel Maleisie de afgelopen maanden redelijk gewend is geraakt aan belerende woorden uit het buitenland, overschreed Gore alle grenzen. “Had iemand hem niet even kunnen uitleggen wat de juiste manieren hier zijn?' vroeg Rafidah zich af. Mahathir, intussen, hield opmerkelijk genoeg nu eens zijn mond. “Maar reken maar dat het hem net zo hoog zit als mij', zei Rafidah.

Hoewel de crisis in Azie de onderlinge omgangsnormen wel wat heeft veranderd en Aziatische leiders elkaar af en toe zelfs openlijk, zij het nog voorzichtig, bekritiseren, schaarden de meeste Aziaten zich gisteren achter het gastland. “Laten we ons beperken tot de APEC-zaken', zei de Singaporese premier, Goh Chok Tong. “Leiders die politieke zaken willen bespreken, kunnen dat beter bilateraal doen dan tijdens een regionaal economisch forum.'

De VS zijn echter niet van zins zich zwijgend door deze top heen te slepen. Gastheer Maleisie mag weten dat de Amerikanen het niet eens zijn met het beleid van Mahathir, die niet alleen zijn vice-premier voor de rechter sleepte maar ook de financiele markten van Maleisie via strikte kapitaalcontroles tijdelijk heeft afgesloten van de wereld.

Afgelopen weekeinde had de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Madeleine Albright, ook al een aanvaring met Rafidah Aziz. Albright, die een ontmoeting had met Anwars vrouw Azizah, sprak op een gezamenlijke persconferentie haar zorg uit over de onafhankelijkheid van de rechtszaak tegen Anwar Ibrahim. Daarmee lokte zij een reactie uit van Rafidah: “Ik zou, als ik in de VS ben, ook wel eens willen praten met Kenneth Starr over het Amerikaanse rechtssysteem' zei zij. Albright repliceerde gevat: “Maar die zit niet achter de tralies.'

Gore en Mahathir zitten vanavond weer bij elkaar aan tafel tijdens een diner voor de APEC-leiders in Kuala Lumpur, aan de voet van 's werelds hoogste gebouw, de Petronas Torens. Naar verluidt willen Anwar-aanhangers die gelegenheid aangrijpen om de zaak van hun held nog eens onder de aandacht te brengen. “Maar in feite heeft Gore het werk al voor ze gedaan', zei een Canadese diplomaat.