Gore's waarschuwing

IN BETERE TIJDEN was besloten het forum Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) dit jaar in Kuala Lumpur te laten vergaderen. De APEC, een samenspraak tussen naties die aan de Stille Oceaan grenzen, wordt geteisterd door de Aziatische crisis. Het forum heeft tot dusver niet voorop gelopen bij de bestrijding daarvan. Dat werd overgelaten aan het IMF en de Wereldbank, de artsentelefoons bij de bestrijding van financiele virussen. De APEC-conferentie staat daarom in het teken van het elkaar moed inspreken, van het gaande houden van de dialoog.

Als de praktijk weinig aanknopingspunten voor een goed gesprek oplevert, is de ideologie een verleidelijk thema. Dat verklaart het pleidooi van Amerika's vice-president Al Gore voor meer democratie in landen die moeilijke tijden doormaken: “De geschiedenis heeft ons geleerd dat vrijheid (...) meer losmaakt aan menselijk potentieel dan iedere andere manier om een gemeenschap te organiseren.' Het was misschien niet de eloquentste manier om tot uitdrukking te brengen wat werd bedoeld maar de Maleisische gastheren begrepen het precies. “Het is de misselijkst makende toespraak die ik ooit in mijn leven heb gehoord' reageerde minister van Handel Rafidah Aziz verbitterd. Als de organisatoren van de bijeenkomst zich al hebben afgevraagd hoe nieuws moest worden gemaakt, zijn zij door Amerika's tweede man op hun wenken bediend.

HET KAN NIET zo zijn dat Gore door de Maleisische reactie werd verrast. Premier Mahathir bin Mohamad maakte al lang voordat de Aziatische crisis vorig voorjaar uitbrak geen geheim van zijn kritiek op het Westen. Het waren volgens hem de Aziatische normen en waarden, niet de vrije markt en de democratie, die het Aziatische economische wonder hadden gecreeerd. Nadat ook Maleisie bijna aan zijn megalomanie was bezweken, heeft Mahathir volhard in zijn standpunt. Hij sloot het land af van de financiele wereldmarkt en begon een vendetta tegen zijn pro-Westerse vice-premier en lange tijd gedoodverfde opvolger, Anwar Ibrahim. Anwar wordt momenteel berecht, beschuldigd van corruptie en sodomie.De hoge Amerikaanse gasten hebben geen misverstand willen laten bestaan over hun standpunt ten aanzien van Maleisies interne conflicten. Minister van Buitenlandse Zaken Albright bezocht Anwars vrouw en Gore loofde in zijn toespraak Mahathirs binnenlandse critici.

“Wij horen ze (de kreten voor democratie) vandaag - hier en nu - onder het moedige volk van Maleisie', zei de vice-president. Een duidelijker bewijs van steun aan de tienduizenden die voor Anwar demonstreren was niet mogelijk geweest.VOOR DIT SOORTaanvaringen was APEC niet geconstrueerd. De gedachte was om via economische ontwikkeling tal van landen te betrekken in een wereldorde van vrije markt en democratie. Nu dat proces zwaar averij heeft opgelopen, dreigen de standpunten te verharden. Aan de ene kant heeft in Azie de Westerse ideologie aan geloofwaardigheid ingeboet - Mahathir staat minder alleen dan het schijnt. Anderzijds heeft het Westen meer haast gekregen. Leiders als Gore willen zich niet laten ophouden door de crisis, maar willen die juist aangrijpen om een onomkeerbare doorbraak te forceren.Amerika's vice-president heeft allesbehalve zijn mond voorbijgepraat. Zijn zelfverzekerde boodschap hield een waarschuwing in. Aan Mahathir, en aan alle andere deelnemers aan APEC's forum.