`Closer' is snel en subtiel

Hij is een schrijver van necrologieen voor de krant, en zij is striptease-danseres. Dood en leven; het voorbije leven en de spanning van de trage ontkleding.

Met dit gegeven als inzet schreef de jonge Britse toneelauteur Patrick Marber een stuk waar Strindberg, als hij nog leefde jaloers op geweest zou zijn. Want Closer, zoals het stuk ook in Nederlandse vertaling heet, is Strindberg in het kwadraat. Aan Freule Julie moest ik denken, alleen al omdat Lineke Rijxman als de danseres zo'n prachtige hedendaagse freule neerzet.

Closer is een wanhopig kwartet voor vier dertigers uit deze tijd. Alle vier zijn ze al voorzien van een liefde, maar die ene liefde is natuurlijk niet voldoende. Er moet overspel gepleegd worden. Of eerder: er is, omdat de eenzaamheid zo op de loer ligt, het verlangen naar verliefdheid. Hierdoor manoeuvreren de vier hoofdpersonen zich in even kwetsbare als hardvochtige situaties.

Paul Gallis ontwierp een transparant, draaiend decor. Dat is een mooi idee. Want draaien, dat doen de personages: om elkaar heen, om zichzelf heen; ze draaien het liefst weg uit het leven. Reinier Tweebeeke zorgde voor een strakke, heldere belichting. En in die schilderkunstige entourage, als van een werk van David Hockney, speelt zich het relatiedrama Closer af.

Dichterbij, zoals de titel het wil, komen de personages nooit. Ze drijven juist van elkaar af. Patrick Marber is een groot dialoogschrijver. In korte, heftige zinnen die de actie voortdurend opjagen, laat hij het viertal hun troeven uitspelen. Er is Kees Hulst die prachtig acteert als bedrogen man. Marber geeft hem de ratio. Maar die springt af op de oprechte eenvoud van Lineke Rijxman als de danseres.

Haar puurheid ontwricht het mannelijke, berekenende denken. Hajo Bruins acteert als de gevoelsmens van het viertal. Tegenover hem staat Janni Goslinga als de begrijpende vrouw. Deze opbouw lijkt schematisch, en ik ben ervan overtuigd dat de auteur deze structuur tijdens het schrijven op zijn werktafel heeft gehad, maar het resultaat is allesbehalve strak.

Closer flitst in duizelingwekkende vaart. Heel anders dan bijvoorbeeld in het heftige Trainspotting bespeur je de toneeltraditie achter dit stuk; niet alleen Strindberg, ook Ibsen en Albee.

Uiteindelijk gaat het over het vinden van een levenshouding, van een vorm waarin verlangen en seksuele honger niet alleen tot wanhoop, maar ook tot vervulling leiden. Marber gebruikt, heel subtiel, vaak de verleden tijd om de gevoelens van zijn personages te beschrijven.

Dat schept een fraaie distantie. Ze spreken over zichzelf in de derde persoon; ze zijn daardoor precies wat ze zijn: verdwaalde acteurs in de verwarrende film van hun leven.