`Waarheid is gevaarlijk'; Gesprek met toneelschrijver Patrick Marber

De Britse Patrick Marber is in Nederland omdat Toneelgroep Amsterdam zijn succesvolle relatiedrama `Closer' speelt. Hij begon als stand-up comedian. Marber: “Ik weet hoe ik een grap moet plaatsen.'

Patrick Marber (1964) wordt vaak in een adem genoemd met jonge Britse schrijvers als Ravenhill en Welsh die momenteel de Engelse toneelwereld veroveren met hun rauwe stukken. Marbers tweede toneelstuk Closer zou volgens de Engelse critici ook een typisch jaren negentig-stuk zijn met veel schuttingtaal, koude omgangsvormen en grootsteedse snelheid. Volgens Marber valt dat wel mee: “Sommigen zeggen dat mijn boodschap is: `flikker op en ga thuis een potje janken'. Maar ik denk juist dat Closer een liefdevol toneelstuk is dat op een warme manier gespeeld zou moeten worden.' Marber is in Amsterdam om de Nederlandse premiere van Closer bij te wonen. Het komische relatiedrama wordt momenteel opgevoerd door Toneelgroep Amsterdam.

Patrick Marber komt uit een joods middenklasse-gezin. Hij groeide op in de buurt van het Londense tennispark Wimbledon. Hij verdiende aanvankelijk de kost als stand-up comedian. Daarna werkte hij als schrijver en acteur voor verschillende humoristische tv-programma's. Drie jaar geleden schreef hij zijn eerste stuk, Dealer's Choice, dat meteen een enorm succes was. Closer is een nog grotere hit. Het stuk won veel prijzen, waaronder een Lawrence Olivier Award, en het trekt in Londen al maanden volle zalen. Het is aan vele landen verkocht van Kroatie tot Australie.

In Closer zijn drie dertigers uit de middenklasse en een 22-jarige stripteasedanseres verwikkeld in een ingewikkeld relatiespel. Ze bedriegen elkaar, wisselen van partner en herenigen zich weer. Marber: “Closer is geen typisch modern stuk. Het had in welke tijd dan ook geschreven kunnen zijn. Het vertelt het oudste verhaal ter wereld.' Wel typisch van deze tijd is een hilarische internet-scene waarin twee mannen cybersex hebben terwijl een van hen zich voordoet als vrouw.

“Goed', zegt Marber, “de internet-scene is modern omdat hij technisch gezien in een andere eeuw niet had kunnen bestaan. Maar de grap, doen alsof je van het andere geslacht bent is eeuwenoud. Ik heb het gegeven geleend uit The Twelfth Knight van Shakespeare.'

Meer nog dan door bedrog, gaan de relaties in Closer kapot doordat de personages elkaar steeds de waarheid zeggen. Wat heeft Marber tegen eerlijkheid? “Waarheid is een gevaarlijk ruilmiddel binnen relaties. Niemand zou er tegen kunnen als we zeiden wat we werkelijk dachten. We doen ons voor als weldenkende wezens, maar onze geest zit vol met krankzinnige, perverse gedachten. Die kun je beter voor je houden. Je kunt beter een rol spelen, maar dan wel wellevend en met een goed hart.' Marber vindt het niet erg dat hij altijd met zijn jonge collega's wordt vergeleken. “Ik ben 34 dus een stuk ouder dan de anderen. Ik zie niet zoveel verwantschap, behalve dat ook mijn expliciete taalgebruik als schokkend wordt ervaren. Ik heb dat overigens nooit zo bedoeld. Ik heb gewoon opgeschreven hoe ik dacht dat mijn personages zich uitdrukken.'

Closer doet aan Betrayal van Harold Pinter denken. Dat is niet toevallig. Marber: “Als kind hield ik al veel van Pinter. Mijn ouders namen mij vaak mee naar toneel. Pinter is een belangrijke invloed voor mij gebleven.'

Heeft zijn verleden als komiek en acteur Marber geholpen bij het schrijven? “Ik weet hoe ik een grap moet plaatsen, dat zal wel door mijn tv-werk komen. Verder denk ik dat vooral mijn werk als regisseur belangrijk is. Ik weet met wat voor vragen acteurs komen over hun personages.' Net als de toneelstukken van Pinter is Closer een lekker speelstuk voor acteurs, ze krijgen ruim de mogelijkheid om te schitteren.

Marber: “Ik weet niet zeker of ik wel zo'n acteurs-schrijver ben, maar ik hoop wel dat acteurs het fijn vinden om in mijn toneelstukken te spelen. Verder probeer ik ze niet te veel raadsels op te geven.

“Doordat ik zelf drie verschillende versies heb geregisseerd, ben ik veel te lang bezig met Closer. In het voorjaar ga ik ook nog een Broadway-versie maken. Ik vind dat het stuk nu maar eens zijn eigen weg moet gaan. Daarom vind ik het zo leuk om de opvoering in Nederland te zien. Het is alsof ik naar een voetbalwedstrijd van mijn zoontje ga kijken.'