Predikantenopleidingen verdwijnen; Synode kerken besluit definitief tot opheffen theologie in Leiden en Kampen

Voor de domineesopleiding in Leiden is het doek definitief gevallen: de opleidingen in Kampen en Amsterdam moeten fuseren.

Ze vallen qua leeftijd en nonchalante kleding een beetje uit de toon tussen de kalende heren in grijze pakken en dames in plooirokken. Maar tot opluchting van de synodeleden gedragen de theologiestudenten zich keurig. Ook als er tot vrijdag middernacht wordt doorvergaderd, klinkt er geen boegeroep of handgeklap. De enige protestactie waar ze op betrapt kunnen worden, zijn de kroontjes op de hoofden van de Groningse studenten met het opschrift: `Groningen Koningen', als reactie op de arrogante Leidse studenten die hun opleiding de `Koningin van de Theologie' hebben gedoopt.

De volgende dag was hun wraak nog zoeter. Zaterdag besloot de gezamenlijke synode van de Samen-op-weg-kerken (hervormde gereformeerde en Lutheranen) om de domineesopleidingen van Leiden en de Universiteit van Amsterdam (UvA) op te heffen. De synodeleden wilden koste wat kost zaterdagochtend een besluit nemen. Niet alleen omdat de zaal in het Van der Valk-restaurent in het Avifauna-vogelpark in Alphen aan de Rijn voor twaalf uur ontruimd moest zijn voor een bruiloft, maar vooral omdat ze al jaren overtuigd zijn van de noodzaak van een reductie.

Er zijn vier openbare faculteiten: in Utrecht, Groningen, Leiden en Amsterdam (UvA). Aan deze universiteiten is de vierjarige wetenschappelijke theologiestudie gescheiden van de daarop volgende tweejarige beroepsopleiding van de hervormde kerk. Ruim driekwart van de studenten wil predikant worden en volgt dus het hele traject. Bij de aan de gereformeerde kerk gelieerde opleidingen aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam en aan de Theologische Universiteit Kampen zijn het wetenschappelijke en het kerkelijke deel geintegreerd. Kampen wordt als enige rechtstreeks door de kerken bestuurd.

Het aantal theologiestudenten daalt al sinds begin jaren tachtig en het wordt steeds lastiger om alle zes opleidingen open te houden. Daarom besloot de toenmalige minister van Onderwijs Ritzen - na advies van de visitatiecommissie Godgeleerdheid - dat het aantal opleidingen drastisch moest verminderen. Als de kerken er zelf niet uit zouden komen zou de minister ingrijpen. Daarop toog afgelopen zomer een commissie van de Samen-op-weg-kerken aan het werk. Zij adviseerde een concentratie van de opleidingen in Leiden, Utrecht en Kampen. Want Leiden kwam in de visitatierapporten als beste opleiding uit de bus, de grootste opleiding Utrecht trok de meeste studenten en de een na grootste opleiding in Kampen zou de predikanten-in-dop in het noorden opleiden.

Tot veler verbazing namen de kerkbestuurders het voorstel niet over: zij pleitten eind september voor opheffing van Leiden en Amsterdam (UvA). Kampen en de VU zouden moeten fuseren tot een nieuwe kerkelijke opleiding bij de VU. Hoewel beide voorstellen een degelijke financiele onderbouwing ontberen, is duidelijk dat het plan van de kerkbestuurders vele miljoenen duurder is. Wel zegde minister Hermans afgelopen week beperkte financiele steun toe aan de fusie tussen Kampen en de VU.

In de weken die volgden lieten talrijke tegenstanders van het plan van de kerkbestuurders zich horen. Zij verweten hen kerkpolitieke overwegingen belangrijker te vinden dan kwaliteit. Zo zouden de Lutheranen - verknocht aan de hoofdstad en hun bibliotheek - onder geen beding Amsterdam willen verlaten. Ook bleek de VU een eeuw geleden met de gereformeerde kerken hebben afgesproken de opleiding alleen met wederzijds goedkeuren te kunnen opheffen.

Vooral de Leidse theologen hebben zich - gesteund door de gunstige visitatierapporten - flink geroerd. Met steun van collega's van de universiteiten van Geneve, Cambridge, Londen en Yale riepen ze op de oudste en beste predikantenopleiding van Nederland te sparen. Vorige week spijkerden Leidse theologiestudenten proteststellingen aan de poort van de Pieterskerk.

Synodelid J. van Heijst deed vrijdag nog een laatste poging om Leiden en Kampen te redden zoals de commissie eerder had voorgesteld. Hoewel vooraf op grote steun werd gerekend, bleek bij het handopsteken dat slechts 48 van de 162 synodeleden het voorstel van Van Heijst steunden.