Het leven is vies in Willems wereld

Het werk van Willem werd door journalist Bob Groen in de jaren zestig omschreven als een `trollenland dat dagelijks wordt uitgebreid met tekeningen van snotneuzerige tenenlikkers vol munitie en geslachtsdrift'.

Dat lijkt nog steeds te kloppen, als je de kleine tentoonstelling bekijkt in de bibliotheek van Almelo, Deadlines van de jaren '60-'90. De tentoonstelling was afgelopen zomer te zien in het Institut Neerlandais in Parijs. Willem (pseudoniem van Bernhard Holtrop) woont al zo'n twintig jaar in Frankrijk, en maakt voor het linkse dagblad Liberation dagelijks een spotprent. In Frankrijk is hij een van de bekendste satirische tekenaars; hij werd er onder meer bekroond met de Grand Prix National des Arts Graphiques. Maar zijn werk is allerminst salonfahig: op nietsontziende wijze laat hij de valsheid en wreedheid van het menselijk bedrijf zien, op politiek en persoonlijk niveau.

In zijn vaderland is Willem (Ermelo, 1941) nauwelijks meer bekend. In de jaren zestig werkte hij voor allerlei Amsterdamse provo-blaadjes. Zo is op de tentoonstelling het min of meer bekende affiche te zien dat hij tekende voor het Provo-anarchisten-blad: boven de uitroep `Provoceer!' gaat een mannetje met een bijl twee enorme legerlaarzen te lijf. Tijdens het studentenoproer in mei '68 was Willem in Parijs, net als de met hem bevriende kunstenaars Willem van Malsen, Paul de Lussanet en Mark Brusse. Samen met Franse beroemdheden als Sine en Roland Topor tekende hij in het revolutie-blad L'Enrage. Willem werd in Frankrijk bekend met een cartoon van De Gaulle zonder benen, die zich ondersteunt met krukken die de letters `SS' vormen.

Willem bleef in de buurt van Parijs wonen en ging werken voor satirische bladen als Hara Kiri en Charlie Hebdo. In twintig jaar ontstond een enorm oeuvre van strips, karikaturen en illustraties, meestal met de kroontjespen en zwarte inkt getekend steeds in strakke, soepele lijnen die onmiskenbaar van de hand van Willem zijn.

Wie nu de tentoonstelling bezoekt moet behalve kennis hebben van de Franse taal ook een beetje thuis zijn in de buitenlandse politiek want vertalingen, uitleg en zelfs jaartallen ontbreken. Een prent van president Clinton, die een ladder tegen zijn gulp heeft staan beklommen door een politieagentje dat roept `Police Ouvrez!', zal iedereen wel begrijpen. Moeilijker wordt het bij tekeningen over de Algerijnse kwestie of Le Pen.

De tekeningen kunnen bijna niet beschreven worden zonder een onvertogen woord. Opvallend vaak zijn aarsopeningen te zien waar cactussen, ijsjes, armen en benen in steken. Het leven is vies, in de wereld van Willem. Seks is net als geweld iets dat mensen elkaar aandoen. De vrouwen zijn vreselijke wezens, met grote monden, veel tanden en gefacelifte gezichten. Maar ook de mannen zijn vreselijke wezens. Willems mensenhaat is universeel, gruwelijk en groots.