Zoon Woudenberg wordt de soldaat die zijn vader was

Voorstelling: De Hel, door Helmert Woudenberg

H.J. Woudenberg was als topman van het nazistische Nederlands Arbeidsfront een van de zwaarste gevallen onder de collaborateurs die na de oorlog voor de rechter stonden. Nadat tegen hem de doodstraf was geeist, kreeg hij levenslang. Voor de raad van cassatie werd die straf omgezet in twintig jaar. Een van zijn zonen vocht in het Duitse leger aan het Oostfront en werd in januari 1945, op een dorpsplein in Estland, doodgeschoten.

De acteur Helmert Woudenberg is de zoon van die gesneuvelde soldaat. Hij werd drie weken na de dood van zijn vader geboren in een pension in Elspe, vlak over de Duitse grens, waar zijn moeder heen was gevlucht toen het veel Duits-gezinden in Nederland te heet onder de voeten werd. Zeven maanden na zijn geboorte stierf ook zijn moeder.

In de solovoorstelling De hel, die Woudenberg naar aanleiding van deze voorgeschiedenis heeft gemaakt, blijft hij tenslotte als baby achter in de armen van zijn grootmoeder van moederskant.

Kinderen van foute ouders hebben de laatste tijd in toenemende mate van zich laten horen. Meestal, zoals Sytze van der Zee in Potgieterlaan 7, in de vorm van gedetailleerde verhalen over de gure naoorlogse jaren, toen vader in een landverraderskamp zat en de buurt vrouw en kinderen de rug toe keerde.

Helmert Woudenberg, de suggestieve solo-acteur, heeft de biografische gegevens echter nadrukkelijk een vorm gegeven die ver verwijderd blijft van zulk naturalisme. Zijn tekst is soms zelfs bijna magisch-realistisch, vermengd met een wrang soort ironie, en in zijn optreden abstraheert hij de historie door houdingen en danspassen - met zijn bonkige lijf kan hij wonderbaarlijk lichtvoetig zijn.

Makkelijk toegankelijk is De hel dan ook niet. Pas gaandeweg wordt duidelijk dat Woudenberg zich tot tolk maakt van zijn vader in diens stervensuur. Uit die situatie verplaatst deze soldaat zich in gedachten naar eerdere momenten uit zijn leven, en naar een overgrootvader die met een diep geworteld boerengeloof predikte over de draak die een moeder en haar kind naar het leven staat. Ook die prediker wordt ten tonele gevoerd, de handen ten hemel geheven, en vervuld van de gedachte dat die draak het symbool is van ieders 'vijand van binnenuit'.

Na de pauze is Woudenberg de tolk van zijn moeder, die het verhaal aanvult en spiegelt.

Over de idealen of het opportunisme achter de politieke overtuiging van zijn grootvader en vader, doet Helmert Woudenberg geen concrete uitspraken. Over goed of fout gaat het niet, en evenmin over de grote gevolgen die hun keuze voor hem - het kind - heeft gehad. Namens zichzelf komt hij nauwelijks aan het woord. Hij stelt slechts vast dat zijn vader en moeder nog altijd in hem voortleven, met de taak hem te beschermen tegen de draak.