Vertrouwen

V ERTROUW NOOIT, maar dan ook nooit op een computer, want vroeg of laat zult u het bezuren. Dat is mij vorige week overkomen, al viel het blijkbaar niemand op. In Chips van vorige week heette het Internet één gigantische 'broddelaar machine', een ding dat vooral halve waarheden en hele leugens verspreidde. Nou is een mooi neologisme nooit weg, maar een 'broddelaar machine' stinkt. 'Broddelmachine' zou kunnen, maar 'broddelaar machine' is onzin, geen Nederlands. Er had dan ook moeten staan: 'broodje-aap machine'. Daar struikelde de spellingschecker natuurlijk over, en met één abusievelijke klik werd 'broodje-aap' ingevolge de oneindige wijsheid van Word, 'broddelaar'.

Ach ja, een computer is ook maar een apparaat. Maar dan wel één met een schijn van intelligentie, waarachter vooralsnog een oneindig simplisme schuilgaat. Dat maakt hem gevaarlijk, want die schijn, daar trappen we maar al te gemakkelijk in.

Dat het bijna niemand opviel — in een brief in dit katern wordt de term zelfs zonder spoor van ironie geciteerd, terwijl de schrijver met die stijlfiguur niet onbekend is — laat zien hoe groot de macht is van het gedrukte woord. Het is een oud gegeven: wat zwart-op-wit staat, krijgt vanzelf een zekere autoriteit. Niet voor niets hebben we het gezegde 'liegen alsof het gedrukt staat'.

Die verleidelijke schijn van intelligentie van de computer en de vanzelfsprekende autoriteit van het in Times Roman geschreven woord, komen samen op het Internet. Dat is daardoor zo aantrekkelijk voor oplichters, wonderdokters en zieltjesjagers, dat de afkorting ISP, die staat voor Internet Service Provider, ook wel wordt uitgelegd als Infernal Swill Propagators, heilloze drekverspreiders. De vorige week al genoemde site van de de zelfbenoemde dominee Jack Van Impe, (www.jvim.com) is een huiveringwekkend voorbeeld van hoe ver dat gaat. Zo zit er een eigen maandblad in 'Perhaps Today'. Die titel slaat op de spoedige komst van de dag des oordeels en de onderwerpskeuze is navenant. Maar het blad bestaat eigenlijk slechts ten dienste van de veel vileiner dagelijkse nieuwskrant, die ook in de site zit. Die nieuwskrant bestaat uit alle berichten met een rampzalige connotatie die dominee Jack maar kan vinden. Zo op het oog is het een pijnlijk keurig gemaakte knipselkrant, vol volledige berichten van vertrouwenwekkende bronnen als Reuters en AP. Het venijn zit in de selectie: Mitch, met zijn chaos, zijn doden en ontreddering; Jeltsin en Rusland op weg naar desintegratie; Europa, dat met de euro een vuist naar de wereld maakt — en Cuba is vóór; Europa dat 'Raum im Osten' zoekt, de Oostenrijkse minister van buitenlandse zaken wordt in dit verband geciteerd met de omineuze woorden 'niets kan de trein meer stoppen'), het millenniumprobleem, het broeikaseffect, Palestijnse troebelen, allemaal dingen die bijdragen aan het beeld van een wereld die danst op de rand van de vulkaan.

En daar tussendoor, vermomd als echte berichten, staan nieuwtjes van de dominee zelf, en uit zijn 'Perhaps Today' krantje. Heel verhelderend. Wist u bijvoorbeeld dat heel Amerika thans reikhalzend uitkijkt naar de filmgebeurtenis van het jaar? Het verschijnen van Apocalyps II: caught in the eye of the storm — geproduceerd door Jack Van Impe, uiteraard. En wist u dat heel Nederland twee weken terug op zijn kop stond, dat half ons volk te hoop liep tegen de plannen van Wim Kok voor het wettigen van doktershulp bij zelfmoord? Terwijl, nota bene, zoals de regering weet, al 23 procent van de Nederlandse artsen is overgegaan tot het routinematig plegen van onvrijwillige euthanasie? En zo voort.

Dit soort 'Angstmacherei' krijgt met het Internet een wereldwijd publiek, en dat maakt het eng. Natuurlijk worden charlatans als Van Impe ook bestreden. Maar dat gebeurt met zoveel soortgelijk fanatisme, dat je je soms afvraagt of er nog wel ergens een redelijke discussie plaatsvindt. Zelfs al wordt het bloederige scherp van de strijdbijl soms, zoals op de site 'Vijanden van de waarheid' (http://pages.map.com/moonfier/enemies.htm) verhuld met een sausje van 'wees redelijk en rationeel'. Het Internet is een verwarrende woestenij, waarin al gauw iedereen gek is en alles bedreigend lijkt. Niks Global Village, eerder Global 'Nightmare on Elm Street'.

Wie spreekt met kennis van zaken, en wie niet? Wie informeert je naar beste eer en geweten, wie is alleen maar op je geld uit, en wie belazert je met een dubbele agenda? Dat is in het echt al niet makkelijk, maar op het Internet vrijwel ondoenlijk. Zeker voor mensen met weinig opleiding en weinig ervaring met serieuze informatieve media. Wel iets om even bij stil te staan als we willen dat de schooljeugd uit het studiehuis 'informatie' op het net gaat verzamelen.

Wie kun je vertrouwen als het Internet in het spel is? Niemand, lijkt het. Zelfs je bloedeigen browserleverancier niet. Deze krant meldde onlangs dat de nieuwste versies van zowel Netscape als de Internet Explorer stiekem maar ongegeneerd in uw persoonlijke zaken gluren. Netscape registreert uw surfgedrag, en verkoopt tenminste statistische abstracties daarvan, via de intelligente zoekfunctie 'What's related'. Microsoft maakt het nog bonter, door via een soortgelijke zoekfunctie uw complete surfhistorie stiekem binnen te halen. Bedenk dat het O.M. provider XS4ALL thans vervolgt vanwege een weigering om precies dat soort gegevens over een abonnee te verstrekken zonder rechterlijk bevel, en u ziet hoe brisant dat soort gegevens kan zijn. Straks is een bevel overbodig, het O.M. koopt ze gewoon bij oom Bill.

Je kunt die functies, althans in Netscape, wel afzetten, maar dat garandeert eigenlijk niets. Laten we hier nu maar eens een streep trekken. Stuur een mailtje met een nietszeggend 'subject' aan de PR-afdeling, helpdesk en technische dienst (die willen altijd 'bug-reports') van de voyeur van uw keuze, en vraag daarin om uitleg: meneer de fabrikant, hoe weet ik zeker dat u uw handen thuishoudt? En MSIE-gebruikers: vergeet de Nederlandse vestiging van Microsoft niet, op www.microsoft.com/benelux/. Een paar honderdduizend mailtjes van even zovele ontevreden klanten, dat moet toch iets duidelijk maken.