'Japan aan rand van de hersendood'

In juli gaf niemand in Japan nog een yen voor het overleven van het bewind van de regerende LDP. De afgelopen maanden echter heeft de partij de verenigde oppositie uiteengespeeld.

“Voor nieuwjaar valt het Obuchi-kabinet en krijgen we nieuwe algemene verkiezingen.' Dit was een veel gehoorde opinie nadat de regerende Liberaal Democratische Partij in juli de verkiezingen voor het Hogerhuis verloor en premier Ryutaro Hashimoto aftrad om plaats te maken voor de weinig populaire Keizo Obuchi. Gedurende de zomer van dit jaar leek er een verenigde oppositie te zijn ontstaan die in het Hogerhuis zou strijden tot Obuchi de handdoek in de ring zou moeten gooien, zodat de oppositie via verkiezingen voor het Lagerhuis een greep naar de regeringsmacht zou kunnen doen.

Maar drie maanden Obuchi geven een ander beeld. Ook al staat de populariteit van Obuchi op een dieptepunt voor een Japanse premier, al is er in binnen- en buitenland veel kritiek op zijn afwezige leiderschap, de regerende LDP weet hoe ze de macht vast moet houden. De 'verenigde oppositie' heeft zijn langste tijd gehad. Ook politici uit de oppositie schurken liever tegen de macht dan dat ze buiten in de kou staan.

Deze week lijmde de LDP de oppositionele Komeito de politieke arm van de boeddhistische lekenorganisatie Soka Gakkai, door het plan van die partij over te nemen om cadeaubonnen aan de bevolking uit te delen. Het idee was simpel: als mensen geld dat hun uit een belastingverlaging toevalt simpelweg op de bank laten staan, geef ze dan een cadeaubon die ze wel moeten gebruiken.

Maar het plan vergt een uitgebreide administratie met bijkomende kosten en verandert niets aan structurele problemen van de Japanse economie. Het is dan ook door economen onderuit gehaald als een “slechte grap'. Desondanks neemt de LDP het plan over en koopt daarmee de toekomstige steun van de Komeito.

De volgende prooi van de LDP is de oppositionele Liberale Partij van het enfant terrible van de Japanse politiek: ex-LDP'er Ichiro Ozawa. Ozawa is de man die al jaren roept dat Japan een 'normaal land' moet worden en in de lijn van deze gedachtengang past dat Japan de schroom voor militaire activiteiten van zich afwerpt. Aas van de LDP om Ozawa's steun te krijgen is de Japans-Amerikaanse overeenkomst om de Japanse militaire rol in een mogelijk Aziatisch conflict te vergroten.

Om dit plan mogelijk te maken is een aantal Japanse wetswijzigingen nodig die de LDP nog dit jaar wil doorvoeren: met steun van Ozawa.

In september zei Ozawa nog op televisie dat het verzet van de gezamenlijke oppositie tegen de regering door zou gaan totdat Obuchi zich gedwongen zou zien af te treden. Die dagen lijken alweer ver weg. Met de toenadering van LDP tot Komeito en de liberalen van Ozawa, blijft de grootste oppositiepartij, de Democratische Partij, alleen achter.

Het probleem is de verleiding van de macht. De LDP regeert terwijl het al vijf jaar geen verkiezing heeft gewonnen. In vier verkiezingen - tweemaal Lagerhuis en eveneens tweemaal Hogerhuis - heeft het geen enkele keer een meerderheid van de zetels weten te behalen. Vreemd genoeg bezit de LDP toch een meerderheid in het Lagerhuis en vormt geheel alleen de regering. Die meerderheid heeft de partij doordat het succesvol na verkiezingen individuele politici wist over te halen zich aan te sluiten bij de LDP uiteindelijk toch de grootste partij met controle over de regeringsmacht.

Het maakt uiteindelijk voor veel politici ook weinig uit tot welke partij ze behoren. “Als minister ben ik verplicht de hele dag op m'n stoel in het parlement vast genageld te zitten, zonder zelfs maar tijd te hebben voor een kop koffie of het plegen van een telefoontje' zo ridiculiseerde minister Taichi Sakaiya eerder deze week tijdens een voordracht zijn functie.

“Alleen 's avonds heb ik dus tijd op m'n ministerie te zijn. Zo verliezen politici vanzelf hun leidinggevende capaciteiten en moet het land wel door ambtenaren worden geregeerd.'

De onmacht van Japanse politici het land een richting te wijzen is zo langzamerhand legendarisch, al erkennen weinigen onder hen dit openlijk. Sakaiya, hoofd van het Economisch Planbureau, in Japan een post met ministersrang, is een uitzondering. Hij is dan ook geen politicus van huis uit maar commentator, en hoeft dus geen enkele schijn op te houden.

Sakaiya praat openlijk over het feilen van het huidige systeem waarin nu en dan breuken lijken te verschijnen. Tijdens de patstelling deze zomer tussen LDP en oppositie rond oplossing van de bankencrisis namen bijvoorbeeld jonge politici met verstand van zaken uit beide kampen het heft in handen en timmerden zonder tussenkomst van ambtenaren een compromis in elkaar. Een jonge politicus uit het LDP-kamp beklaagde zich toen juist over de irriterende interventies van oude partijgenoten die zelf geen kennis van zaken hadden maar slechts lippendienst bewezen aan ambtenaren die toch invloed wilden blijven uitoefenen op de gebeurtenissen.

“Japan staat aan de rand van de hersendood' zo schreef een Japanse commentator deze week, verwijzend naar het ontbreken van intelligent leiderschap.

Maar wellicht dat de benoeming van een commentator als Sakaiya tot minister in het huidige kabinet erop duidt dat politici ten minste door beginnen te krijgen dat ze zelf de hersendood nabij zijn en de redding uit andere hoek dient te komen.