De beklemmende chaos van Jason Rhoades; Tentoonstelling in Van Abbemuseum als tweedehandswinkel met bewakingscamera's

Tentoonstelling : Jason Rhoades, Van Abbemuseum, Eindhoven

Die chaos werkt overdonderend: je hebt geen flauw benul waar je moet kijken en begint dus maar wat rond te snuffelen tussen de stellages, zoals je dat ook in een tweedehandswinkel zou doen. De spullen lijken in totale willekeur over de tafels te zijn uitgespreid en het duurt dan ook even voordat je doorhebt dat er wel degelijk een ordening in de zee van rommel is aangebracht.

De tentoonstelling, die de absurd lange titel 'The purple penis and the venus (and Sutter's mill) for Eindhoven: a spiral with flaps and two useless appendages after the seven stomachs of Nuremberg as part of the creation myth' draagt, is namelijk een overzicht van de werken die Rhoades de afgelopen zeven jaar maakte.

De voorwerpen die samen de installaties vormen, zijn niet zomaar gebruikte producten, maar door Rhoades zorgvuldig uitgezocht in de supermarkten speelgoedwinkels en gereedschapszaken in Los Angeles. Je zou het speelgoed willen oppakken, de spelcomputers bespelen en de boeken inbladeren, maar overal word je achtervolgd door streng oplettende suppoosten. En dan zijn er nog acht bewakingscamera's die je vanuit alle hoeken begluren en de beelden rechtstreeks naar verschillende televisie- en computerschermen doorsturen. De uitnodigende speeltuin die Rhoades' tentoonstelling bij binnenkomst leek te zijn, blijkt een beklemmende wereld waarin 'big brother' constant over je schouder meekijkt.

Net als bij de installaties van kunstenaars als Fabrice Huybert en Bjarne Melgaard krijg je bij de tentoonstelling van Jason Rhoades het idee in zijn atelier rond te neuzen en deelgenoot te worden van zijn persoonlijke leven. Waar Melgaards leven zich echter laat lezen als een spannend jongensboek, vol met avonturen in exotische oorden, lijkt de interesse van Rhoades te blijven steken bij snelle auto's en seks op Internet.

Toch schuilt achter zijn werk wel degelijk een diepzinniger gedachtengoed. Rhoades tracht de wereld aan ons uit te leggen door haar schepping te reconstrueren. Alle voorwerpen hebben voor hem betekenis en leveren een stroom van associaties op. Zo zijn de vele Amerikaanse woordenboeken die hij in zijn installaties verwerkt een metafoor van het bestaan, zij omvatten de wereld die benoemd kan worden. De elektriciteitssnoeren verbeelden in zijn installaties het zenuwnetwerk dat de verschillende werken met elkaar verbindt.

De ruim een uur durende video waarin de kunstenaar, rijdend van zijn huis in Pasadena naar zijn atelier in Inglewood, vertelt over zijn werk, zou uitkomst kunnen bieden om de complexe ideeenwereld van Rhoades beter te begrijpen. Alleen wordt deze op zo'n klein schermpje en op zo'n onmogelijke plek vertoond dat je het na twee minuten voor gezien houdt. Als laatste redmiddel is er gelukkig nog de catalogus, die als een encyclopedie met trefwoorden op alfabetische volgorde is samengesteld. Hierin valt te lezen dat de purperen penis uit de titel verwijst naar het in Amerika gangbare idee dat Oosterse mannen een paars geslacht zouden hebben en dat die kleur veroorzaakt kan worden door trombose. De catalogus is vooral een opsomming van nutteloze feitjes (wist u dat vier van de tien vrouwen in Amerika hun haar blonderen?) en van kunstenaars (Duchamp, Brancusi, Broodthaers) met wie Rhoades zich verwant voelt.

Het ongrijpbare karakter van Rhoades' werk wordt op de tentoonstelling treffend verbeeld door een rookmachine die met enige regelmaat perfect ronde rookcirkels de ruimte inblaast. Zoals de cirkels langzaam oplossen in de atmosfeer, zo laten ook de beelden van Rhoades geen blijvende indruk achter. Dat ik zijn werk moet opvatten als een groot spijsverteringsorgaan met zeven magen waarin de inhoud steeds herkauwd kan worden en dat de rookmachine een soort anus voorstelt die af en toe een windje laat, geloof ik dan verder wel.