Overgeschilderd

De renovatie van het Haags Gemeentemuseum heeft het gebouw van Berlage hersteld als kunstwerk. Daarbij is een ander kunstwerk verdwenen een wandschildering in een trapportaal van de Amerikaanse kunstenaar Sol LeWitt. Het was een `behang', geschilderd in zwarte en grijze banen van een centimeter breed. De strepen volgden de rechte en schuine lijnen van trappen en wanden. Het maakte het trapportaal donker en gewichtig - het leek artdeco uit de jaren '30, de tijd waarin het Gemeentemuseum werd gebouwd.

Sol LeWitt ontwierp iets dat de museumbezoeker uitlokte tot een oordeel over Berlage, juist omdat het een contrasterende stijl presenteerde. Maar de architect zou het daar in zijn gebouw zelf zeker niet hebben aangebracht. Bij de renovatie bleek dat hij hier juist veel gebruik maakte van Stijl-kleuren, al was hij daarin niet zo streng als Mondriaan of Van Doesburg zouden zijn geweest.

Bij de renovatie van het museum is LeWitts schildering, die inmiddels nogal haveloos was geworden, verwijderd en die verwijdering maakt bij sommigen principiele bezwaren los. Voor hen is kunst eeuwig en onaantastbaar. Een kunstwerk moet altijd blijven bestaan of worden gerestaureerd, zodat het bewaard blijft voor het nageslacht. Latere toevoegingen horen bij de historie van een gebouw en die geschiedenis van het gebruik en de ideeen daarover mag niet ongedaan worden gemaakt.

Toch `verdwijnt' er veel kunst van Sol LeWitt, juist in musea die hun bestaansrecht vooral ontlenen aan het bewaren en conserveren van kunst. In 1984 organiseerde het Stedelijk Museum in Amsterdam een tentoonstelling van LeWitt, waarvoor hij tal van wanden van dat museum van potloodlijnen had laten voorzien. Die zijn onmiddellijk na de tentoonstelling weer overgeschilderd. In het oude gebouw van het Maastrichtse Bonnefantenmuseum was een kleurige wandschildering van LeWitt. Die is inmiddels weer verdwenen. De binnenkant van de `raket' aan de Maas in het nieuwe Bonnefantenmuseum was vanaf 11 februari 1996 beschilderd met Wall Drawing #801 Spiral. Sinds 1 september 1996 is ook dat kunstwerk weer weg, overgeschilderd.

Restauratie van het aangetaste kunstwerk van Sol LeWitt in het trapportaal in het Haags Gemeentemuseum was heel eenvoudig geweest.

Sol LeWitt voert dit soort kunst nooit zelf uit. Hij maakt een ontwerp en geeft aanwijzingen hoe anderen dat moeten uitvoeren. Het was dus bijna moeiteloos te reconstrueren geweest, net zoals musici een muziekstuk uitvoeren of reproduceren door de aanwijzingen van de componist in de partituur te volgen.

Vindt Sol LeWitt het erg dat zijn kunst telkens opnieuw verdwijnt? Nee, hij vindt dit soort `museumkunst' per definitie tijdelijk. Wat LeWitt betreft is er zelfs geen sprake van `verdwijnen' of `vernietiging' van zijn kunst. Hij vindt: “Wanneer eenmaal iets is gedaan, kan het niet echt ongedaan worden gemaakt.' Zijn Maastrichtse spiraal bestaat ook nog steeds, op ansichten.