U-2 spioneert al 43 jaar voor VS

Het hoogvliegende spionagevliegtuig U-2 doet na 43 jaar nog steeds dienst. De CIA heeft onlangs voor het eerst een boekje open gedaan over de vroege spionagemissie met de U-2.

Ze vormen de pijler van operatie 'Arendsoog', de patrouillevluchten boven Kosovo ter controle van het vredesakkoord tussen Joegoslavie en de Verenigde Naties. Met geavanceerde radarsystemen en camera's kunnen de Lockheed U-2 spionagevliegtuigen ieder bewegend Servisch wiel- of rupsvoertuig traceren. En toch is het ontwerp van de Amerikaanse hoogvliegende spionagevliegtuigen, die op de Franse luchtmachtbasis Istres zijn gestationeerd, al meer dan 43 jaar oud.

De eerste U-2 was in dienst van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA. Maar toen de luchtafweerraketten van de Sovjet-Unie en China dezelfde hoogte konden bereiken als de U-2's - zo'n 25 kilometer - kregen de toestellen andere tactische missies. Wat de eerste spionagemissies van de spionagetoestellen precies inhielden, is lange tijd in nevelen gehuld geweest. Eigenlijk was alleen bekend dat de U-2 van Francis Gary Powers op 1 mei 1960 boven het toenmalige Sverdlovsk door de Sovjet-luchtafweer was neergehaald. De CIA heeft onlangs in het rapport The CIA and the U-2 Program 1954-1974 openheid van zaken gegeven. Piloten, ontwerpers, CIA-chef George Tenet en voormalige Sovjet-tegenstanders kwamen ter gelegenheid van de uitgave bijeen.

De missies boven de Sovjet-Unie en de Volksrepubliek China komen in het verslag uiterst gedetailleerd aan bod. Sommige vluchten waren bedoeld om te kijken of de Verenigde Staten werkelijk over minder intercontinentale kernraketten beschikten dan de Sovjet-Unie. Deze zogeheten missile gap bleek niet te bestaan. Andere missies waren bedoeld om vliegvelden, marinewerven en legerbases in kaart te brengen. Voorzien van elektronische apparatuur moesten andere U-2's gaten in de radardekking opsporen.

De grootste onthulling van het rapport staat tussen de regels: het neerschieten van Powers' U-2 was nauwelijks een ongeluk te noemen. De leiders van het program wisten dat op een kwaad moment de Sovjet-MiG-gevechtsvliegtuigen of SAM-raketten, met fataal gevolg de U-2's zouden kunnen bereiken. De piloten merkten ook dat de MiG's steeds dichterbij kwamen. Ze waren zelfs bang dat ze zouden worden geramd. Uiteindelijk was het een SAM-raket die Powers trof en een einde maakte aan de vluchten boven de Sovjet-Unie. Tot diep in de jaren zestig vlogen nog 'Taiwanese' U-2's boven het Chinese vasteland. MiG-21's van de Volksrepubliek slaagden er in niet minder dan vijf U-2's neer te schieten.

De vijandelijke MiG's en dito raketten vormden overigens niet altijd het grootste gevaar. Zo dreigde de missie, die een U-2 voor het eerst pal boven Moskou zou brengen, te mislukken door een trivialiteit. De piloot Carmine Vito, vertelt in het rapport dat zijn cyanide-pil, die alle vliegers moesten meenemen om niet levend in handen van de vijand te vallen, tussen zijn hoestpastilles terecht was gekomen. De pil bleef echter onaangeroerd. De foto's van militaire installaties rond de Sovjet-hoofdstad kwamen, ondanks Vito's rauwe keel, veilig bij de CIA terecht.

De luchtmacht van de Verenigde Staten heeft nog 32 U-2's in dienst. En ze hebben het nog uiterst druk. Tijdens de Golfoorlog lokaliseerden ze liefst 90 procent van de doelen ten behoeve van het bombardementsoffensief tegen Irak. Spionage-satellieten vormen hooguit een aanvulling op de informatie-vergarende capaciteit van dit soort vliegtuigen. Kunstmanen zijn weliswaar niet neer te schieten maar ze zijn extreem veel duurder: wel 2 miljard gulden per stuk nog afgezien van de lanceerkosten.

Daarbij zijn ze minder flexibel omdat ze meestal in een voorspelbare baan rond de aarde draaien. Dit jaar moet een moderniseringsprogramma voor de U-2 worden afgerond. De U-2's zouden volgens de Amerikaanse luchtmacht nog twintig jaar meekunnen, maar in 1997 lekte uit dat de U-2 inmiddels een opvolger heeft. In een voetnoot van een beleidsnota van een onderafdeling van het ministerie van Defensie was sprake van “de U-2 en het Air Force Special Platform'. Het bestaan van een geheim bemand spionagevliegtuig werd vervolgens door hoge luchtmacht-functionarissen toegegeven.