Pas op voor de dag van morgen

Vrijdag de dertiende is, zoals algemeen bekend, de ongeluksdag bij uitstek. Het jaar 1998 moet dan wel een ongeluksjaar zijn. Tweemaal kwam het al voor dat de dertiende van de maand op een vrijdag viel: in februari en maart. En morgen is het weer zover: vrijdag 13 november 1998. Verleden jaar zag het er wat dit betreft beter uit: vrijdag de dertiende kwam maar eenmaal voor, in juni. Volgend jaar hebben we ook geen klagen, dan komt vrijdag de dertiende eveneens maar eenmaal voor, op vrijdag 13 augustus.

De dertiende van de maand komt maar twaalfmaal voor in het jaar. Omdat de week zeven dagen telt, is de kans 1 op 7 dat die dertiende dag op een vrijdag valt. Er komen daarom gemiddeld 12/7 (dus bijna 2) vrijdagen de dertiende in het jaar voor. Dit jaar hebben we pech, meer pech dan andere jaren. Voor verleden en volgend jaar valt het wel mee.

Hoewel er geen statistieken bestaan die aantonen dat er onevenredig veel onheil wordt aangericht op vrijdag de dertiende, is het bijgeloof dat deze dag met onheil bezwangerd is, wijdverbreid. Een grote bouwonderneming lastte op advies van zijn consulent voor public relations een reeds lang geplande 'eerste paal' af. Je kunt maar nooit weten. Winston Churchill weigerde op vrijdag de dertiende op reis te gaan of belangrijke beslissingen te nemen. En men kan er gif op innemen dat velen in de hele wereld, met een of ander flauw excuus, morgen een snipperdag hebben genomen en de dag in bed doorbrengen.

Het gaat er vanzelfsprekend niet om of zo'n vrijdag de dertiende werkelijk ongeluk brengt, maar of men daar geloof aan hecht - waardoor men het ongeluk wellicht naar zich toetrekt. In de medische wereld bestaat zelfs een woord voor de angst voor het getal dertien: 'triskaidekafobie'.

Als je in Engeland een rustige trouwdag wilt, is vrijdag de dertiende de aangewezen datum - er trouwt bijna niemand op die dag. Sommigen beantwoorden, alweer in Engeland, geen zakelijke correspondentie. Een jarenlang door onverklaarbare tegenspoed achtervolgde heer probeerde (tevergeefs) zijn huisnummer van 13 in 12A te veranderen. De registratie van de geboorte van prinses Margaret (1931) werd een dag opgehouden zodat deze niet op een dertiende zou vallen.

Er is een bijgeloof dat wanneer dertien bevriende personen, toevallig of volgens plan, in een ruimte bij elkaar zijn, een van hen binnen een jaar het tijdelijke met het eeuwige zal verwisselen - statistisch gezien niet eens zo'n erg gewaagde veronderstelling. Isidore Kozminsky, geciteerd door S.J. van der Molen, in het standaardwerk 'Vrijdag de dertiende', beweert zelfs dat actuarissen van grote verzekeringsmaatschappijen dit na jaren van studie wetenschappelijk hebben aangetoond. Dat ruikt naar 'broodje aap': bijgeloof dat met de wetenschap aan de boemel gaat.

Bijgeloof of niet, in de internationale luchtvaart komen geen dertiende stoelen voor. Want dat kan klanten kosten. Het deftige Carlton Tower Hotel in Londen, zoals vele hotels in de wereld, heeft geen dertiende verdieping. Die is er wel, maar heet dan veertiende verdieping. Ook kamers dertien ontbreken vaak in hotels.

Van het omineuze getal dertien nu naar de al even omineuze vrijdag. Dat is een dag waarop men niet op reis moet gaan, of een vrijage moet beginnen, niet van een langdurig ziekbed moet opstaan, moet gaan trouwen, verhuizen, een zaak moet beginnen, of wat dan ook. Op het vrijdagsmaal ontbreekt letterlijk en figuurlijk het vlees.

Lang geleden zijn die kwaadaardige vrijdag en dat al even boze getal dertien bij elkaar getrokken. Het Laatste Avondmaal schijnt daar de cruciale rol bij te hebben gespeeld. Witte Donderdag, de dag voor Goede Vrijdag, van de kruisiging, is hierbij het ijkpunt. Jezus is tijdens het laatste avondmaal bijeen met zijn twaalf apostelen. Wij lezen in het Boek der Boeken, Johannes 6, 70-1: “Jezus antwoordde hun: Heb ik niet u twaalf uitverkoren? En een uit u is de duivel.

En hij zeide dit van Judas Simonszoon Iskariot; want deze zoude hem verraden, zijnde een van de twaalve.'

Er wordt in Engeland geen etentje gegeven met dertien personen aan tafel, want dan is de dertiende gedoemd, en de beleefdheid verbiedt dat. En zo wel, dan staan bij aankomst van de dertiende gast, de twaalf overigen allen op, en nemen tegelijk met de dertiende weer plaats, want dan is er geen laatste aankomer, en daarmee is het noodlot bezworen. Een soortgelijk ritueel heeft plaats wanneer een dertiende gast de tafel verlaat, want ook dan zou anders de eerst vertrekkende, de gedoemde zijn. Ook wordt wel de dertiende gast aan een apart tafeltje geparkeerd.

Heeft u nog iets leuks gepland voor morgen, vrijdag 13 november 1998? Dan vindt u hierboven wellicht nog wat nuttige tips om onheil af te wenden. Ook al geloof je er niet in, je kunt maar nooit weten. En ach, je kunt maar beter het zekere voor het onzekere nemen.