Eindtoets nog open zenuw in PvdA

Zolang de PvdA tobt met een verplichte eindtoets op de basisschool blijft een Kamermeerderheid uit. Taboes in de PvdA.

De PvdA-fractie in de Tweede Kamer is tegen. Tegen het voorstel van de eigen staatssecretaris om een verplichte toets voor basisscholieren in te voeren en de resultaten te publiceren. Dat meldt de 'woordvoerder basisonderwijs', Kamerlid M. Barth. Maar een toelichting op dat standpunt weigert ze te geven.

Die radiostilte kan partijgenoot en voortrekker van eindtoetsen op basisscholen, PvdA-onderwijswethouder J. Van der Aa in Amsterdam, wel verklaren: “Ouderwetse sociaal-democraten. Die houden vast aan taboes.' De vraag is hoelang de Tweede-Kamerleden nog in hun verzet volharden. Want binnen de partij nemen zij, zeggen partijgenoten, zo langzamerhand een minderheidsstandpunt in.

Het is een strijd tussen 'pragmatici' en 'dogmatici'. De pragmatici, met staatssecretaris Adelmund voorop, stellen dat meten weten is. Zij zien een verplichte uniforme eindtoets als beleidsinstrument. Ze beschouwen het als middel om het prestatieniveau van kinderen en scholen landelijk te vergelijken. En wanneer je de toets elk jaar afneemt, kan je ermee controleren of gemeenten en basisscholen de onderwijsachterstanden effectief bestrijden. Maak je vervolgens de gemiddelde score van elke basisschool openbaar, zo redeneren ze, dan stel je ook ouders tevreden. Want die willen steeds vaker op basis van cijfers een school kiezen.

Daartegenover staan de 'dogmatici', onder wie de Tweede-Kamerfractie en oud-staatssecretaris van Onderwijs T. Netelenbos. Een verplichte uniforme toets is in hun ogen een gemankeerde kilometerstand van het prestatieniveau van een kind. Zij vinden de gangbare Cito-eindtoets die zeventig procent van de basisscholen gebruikt, te beperkt. Zo'n kennis-toets gaat voorbij aan gedrag en creativiteit van een kind.

Vergelijking tussen scholen op basis van de gemiddelde scores achten de dogmatici helemaal uit den boze. Eindcijfers zeggen immers niets over de effectiviteit van een school. Niemand weet wat kleuters kunnen als ze aan de basisschool beginnen - de een kan al lezen, de ander spreekt geen woord Nederlands. Dus weet ook niemand wat de school aan die cijfers heeft bijgedragen. Publiceer je die cijfers, dan gaan ouders en media ermee aan de haal, zo vrezen ze, en is de chaos compleet. Een eindtoets als verkapt eindexamen voor twaalfjarigen, concurrerende scholen en nog meer ouders die zwarte scholen ontvluchten.

De controverse in de PvdA openbaarde zich in 1994. Op voorspraak van de Amsterdamse PvdA-wethouder Van der Aa committeerden alle 210 basisscholen zich aan de Cito-eindtoets, om het onderwijspeil te verhogen. Partijgenoten, ook de toenmalige Tweede-Kamerfractie, buitelden over hem heen. Van der Aa was volgens hen uit op kil rendement. Maar inmiddels heeft de praktijk dat standpunt achterhaald. Steeds meer gemeenten verkiezen een verplichte toets. Partijprominenten als Job Cohen, Han Leune, Felix Rottenberg en nu ook Adelmund steunden dat het afgelopen jaar openlijk. En ouders eisen op hun beurt inzicht in de gemiddelde scores. De Amsterdamse vader Otto Schmidt gaat daarin voorop met zijn beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur.

Het lijkt nog een kwestie van tijd eer de PvdA-Kamerfractie besluit tot een verplichte eindtoets en publicatie daarvan. Het is onontkoombaar zeggen Kamerleden ter linker- en rechterzijde van de sociaal-democraten alleen al omdat drie op de vier basisscholen de toets al gebruiken en ouders daar steeds vaker inzicht in willen. Cornielje (VVD): “Een slim voorstel van Adelmund.

Zo houdt ze de schoolvergelijking en publicatie zelf in de hand en voorkomt ze dat media met eigen ranglijsten komen.' De staatssecretaris zegt te hechten aan een genuanceerd beeld van de scholen. Naast toetscijfers wil ze inspanningen van de school tonen. Hoe, weet ze nog niet. Het 'leerlingvolgsysteem' waarmee scholen de vordering van elk kind jaarlijks bijhouden, kan daaraan bijdragen.

Intussen heeft de PvdA-fractieleider A. Melkert de pragmaticus-bij-uitstek Van der Aa opgezocht. Twee weken geleden leidde de wethouder hem langs basisscholen in de hoofdstad. Melkert leek het nut van een verplichte toets in te zien, was de indruk van Van der Aa. En gaat die fractie akkoord, dan staat er een Kamermeerderheid achter Adelmunds voorstel.

En publicatie van de toetsresultaten? Dat kan verantwoord zegt Van der Aa, zonder simplificatie van de werkelijkheid. In de verplichte schoolgids kunnen scholen aangeven hoe zij scoren vergeleken met soortgelijke scholen. Hij bepleit zeven categorien die toetsontwikkelaar Cito hanteert. Zodat klassen vol achterstandsleerlingen niet worden vergeleken met klassen vol advocatenkinderen.