Hasselt-Hofland: 15-10

Al enkele malen heeft A.J. Hofland in deze krant gesignaleerd dat “sinds een paar jaar' de klemtoon op Nederlandse woorden naar voren verspringt bij voorkeur naar de eerste lettergreep. In het laatste stuk sprak hij zelfs van een `epidemie'. Als voorbeelden gaf hij `officieel' `problematisch', `adviseur', `cocaine', Tour de France.

Bij mij ging een lichtje branden. Had ik niet, meer dan twintig jaar geleden, in deze krant een stukje geschreven waarin werd beweerd dat het accent juist naar achteren verspringt? Ik vond het terug en ja hoor. Tijdens een verblijf in Nederland had ik op de radio opgevangen: werkgelegenheid, inzamelacties, daklozen, opvarenden, ongelijk krijgen persvrijheid, gehandicapten, arbeidsvoorwaarden, loonsverhogingen zelfbeheersing, volksgezondheid, en zelfs Breznjev.

Ik twijfelde. Is deze `epidemie' van de jaren zeventig werkelijk vervangen door een tegengestelde, of woeden ze nu allebei? Nog vorig jaar toch had ik bij het Centraal Station een vrouw dag in dag uit de `Daklozenkrant' horen uitventen. Hier in Athene heb ik de Wereldomroep, en ik besloot er eens met een extra kritisch oor naar te luisteren.

Reeds bij de eerste uitzending van een uur noteerde ik vier `ouderwetse' verschuivingen: misbruik, boerenorganisaties, opstandelingen, en de vreemdste: Leeuwarden. Daar stonden twee Hofland-mutaties tegenover: politiek en parlementair. De dag daarop hoorde ik de heer Dijkstal gewagen van Schiphol en de directeur van Schiphol van `nutteloos'. In mijn straatje registreerde ik de dagen daarop Hooggerechtshof, kinderopvang, toenmalig, misbruik, en nog enkele heel gekke: op zich nemen, en Herakles (de voetbalclub). Ook de arbeidsvoorwaarden en opvarenden uit 1977 kwamen terug.

In het voordeel van Hofland noteerde ik: Hannover, misschien, potsierlijk ontdaan, wisselvallig, origineel, terwijl de Wereldomroep de nieuwe Russische premier doorgaans Primakov noemt (om Breznjev weer goed te maken?) Al van vlak na de oorlog herinner ik me trouwens `speciale aanbieding' wat je nog steeds hoort.

De balans opmakend, kom ik tot de uitslag 15 tegen 10 in mijn voordeel.

Wat betekent dit nu? Volgens mij, dat beide verschijnselen al eerder zijn begonnen dan `een paar jaar' geleden, maar dat ze allebei worden verhevigd doordat het reclame-element bij het gesproken woord toeneemt. Sprekers op radio en televisie willen steeds meer de aandacht trekken en ze doen dat, misschien onwillekeurig, door het verleggen van accenten.

Hofland zal het met me eens zijn dat de verschuiving zich nauwelijks voordoet in de gewone spreektaal, een naam als Schiphol misschien uitgezonderd.

    • Frans van Hasselt