Duitse kanselier `verhinderd' bij plechtigheden in Frankrijk

Koningin Elizabeth van Groot-Brittannie was vandaag wel in Frankrijk om het einde van de Eerste Wereldoorlog te herdenken. De nieuwe Duitse bondskanselier Gerhard Schroder sloeg een uitnodiging af.

Frankrijk heeft vandaag zijn 1,4 miljoen doden uit de Eerste Wereldoorlog herdacht. Terwijl de Fransen zelf nog strijden over de juiste waardering van het drama, kreeg deze elfde november onbedoeld iets van een overwinningsfeest. De Duitse bondskanselier Schroder had de uitnodiging afgeslagen. De Britse koningin Elizabeth II was er wel.

Oorspronkelijk hadden president Jacques Chirac en bondskanselier Helmut Kohl op 8 november in Vrigne (Oost-Frankrijk) samen de laatste Franse en Duitse soldaten zullen herdenken die vielen de Eerste Wereldoorlog, de bloedigste van deze eeuw, met meer dan 10 miljoen doden. De foto was in gedachten al gemaakt, naar het model van die waarop Francois Mitterrand en Helmut Kohl elkaar in 1984 de hand vasthielden.

Toen de Duitse verkiezingen anders uitpakten had president Chirac misschien gehoopt op een variant waarbij voor de verandering hij de lange man en Schroder de korte man op de historische foto zou zijn. De nieuwe bondskanselier heeft laten weten dat zijn agenda hem belette te komen - de regeringsverklaring in Bonn zat ook in de weg. Maar in zijn entourage werd er nauwelijks een geheim van gemaakt dat Schroder liever naar de toekomst kijkt dan eeuwig het Duitse schuldgevoel te voeden.

De Franse krant Liberation citeert vandaag de Duitse historicus Rudolf von Thadden, die wordt opgevoerd als vertrouweling van de kanselier. Volgens hem heeft Schroder groot gelijk niet te zijn gekomen. “De Fransen zijn een autistisch volk, dat op 11 november toch alleen maar aan hun overwinning en de Duitse nederlaag denkt. Die elfde november is ook uitgemond in het verdrag van Versailles, dat heeft geleid tot Hitler. Er is vandaag werkelijk niets te herdenken in Duitsland.

Duitsers daarvoor uitnodigen is het zelfde als de Fransen vragen hun nederlaag bij Waterloo van 1815, of die bij Sedan van 1870 te komen vieren.'

Onder een stralende blauwe hemel legde president Chirac vanmorgen niettemin een krans bij het graf van de onbekende soldaat. Koningin Elizabeth verleende die plechtigheid Britse steun op het hoogste niveau. Begin van de middag inaugureerden beide staatshoofden een standbeeld van sir Winston Churchill, naast het Petit Palais. Een soort daad van jumelage nadat particulier initiatief eerder in Londen een standbeeld van De Gaulle had opgericht. Ook voor het Parijse beeld zijn giften van partuculieren geworven.

In Frankrijk is La Grande Guerre, die tachtig jaar geleden ophield in een treinwagon in het bos bij Compiegne, intussen allerminst onomstreden. Premier Jospin gaf een goeddeels doodgezwegen groep Franse muiters uit 1917 vorige week onverwacht eerherstel tijdens een ingelaste plechtigheid aan de Chemin des Dames, de legendarisch route in de Noord-Franse hoogvlakte waar honderdduizenden hun leven verloren tijdens de heen en weer golvende Franse en Duitse aanvallen tussen '14 en '18.

President Jacques Chirac noemde die herdenkingsdaad van zijn eerste minister 'inopportuun' waarna een harde polemiek is ontbrand tussen gaullisten en socialisten. De Duitse regering zoekt, zo verklaarde Schroders Frankrijk-adviseur Brigitte Sauzay, naar een nieuwe vorm van gemeenschappelijk herdenken, misschien een `historisch Allerheiligen' waarbij alle doden worden geeerd. Voor de interne Franse verhoudingen is zoiets ook nodig. Hoewel het gaullisme dateert van de Tweede Wereldoorlog zijn de wonden van de Eerste nog allerminst geheeld. Meer dan tien nieuwe boeken over de Grote Oorlog verdringen elkaar in de winkels.