`Alleen Jezus kan Albanezen verenigen'; Veton Surroi over akkoord Kosovo

Veton Surroi, journalist en politicus, gelooft nog niet in vrede voor Kosovo. De Albanezen hebben geleerd dat geweld loont, de Serviers zullen het akkoord over Kosovo op hun manier uitleggen en de OVSE kan niet veel meer doen dan toekijken.

Een goed of slecht akkoord, dat is de vraag niet, vindt Veton Surroi. “De vraag is of het akkoord komende lente de gevechten in Kosovo tegenhoudt. Of tweeduizend ongewapende waarnemers tienduizenden tot de tanden bewapende manschappen van de Servische ordetroepen en een ontevreden Albanese afscheidingbeweging uit elkaar houden. Het zou een mirakel zijn als de OVSE vrede brengt in Kosovo.'

Goed of slecht, dat is in de regel geen relevante vraag voor Veton Surroi hoofdredacteur van het Albaneestalige dagblad Koha Ditore in Kosovo. Als het maar werkt. Noch gelooft deze cynicus in wonderen. Bijvoorbeeld dat de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), die op basis van het vorige maand in Belgrado gesloten akkoord tussen de Amerikaanse gezant Holbrooke en de Joegoslavische president Miloaarschijnlijksevic tweeduizend `verificateurs' naar Kosovo stuurt, vrede zal brengen. “Ik denk dat de NAVO eind april bij de viering van haar vijftigste verjaardag een probleem heeft in Kosovo. Het UCK zal in elk geval niet stilzitten. Dat breidt nu al zijn invloed uit naar gebieden waar het tot dusver rustig was.'

Sinds de lente vertegenwoordigt Surroi “de journalistieke gemeenschap' van Kosovo, als vast lid in de Albanese delegaties die naar Belgrado, Washington of Brussel reizen. Zijn krant Koha Ditore is bijna even kritisch over Ibrahim Rugova, de Albanese `schaduwpresident' van Kosovo, als over “seriemoordenaar' Milosevic. Rugova's pacifistische strategie is met de opkomst van het Kosovo Bevrijdingsleger UCK irrelevant geworden, meent Surroi. “Hij is nu een obstakel voor de vrede. Met Rugova kan je niet debatteren of overeenkomsten sluiten. Het is als boetseren met gelei.

Je ondervindt geen weerstand, maar laat ook geen sporen na.'

Wat valt de komende maanden te verwachten in Kosovo?

“Op de Balkan gebeurt in de winter weinig. De OVSE zal het erg druk hebben met het inkwartieren van 2.000 waarnemers. De Amerikaanse gezant Hill zal heen en weer shuttelen, zonder resultaat. Miloaarschijnlijksevic trekt zijn beloften stukje bij beetje in, dat is zijn specialiteit. `Nee, nee, ik heb het tribunaal voor oorlogsmisdaden nooit vrije toegang tot Kosovo beloofd vraag Holbrooke maar', of `Daarover moet u met Binnenlandse Zaken praten daar ga ik niet over'. Voor je het weet, zijn we weer een half jaar verder.'

Kan de OVSE iets betekenen?

“Het doel van de OVSE is dat ze verkiezingen organiseert. Dat is in Bosnie goed gelukt, maar daar was met het Dayton-akkoord een juridisch raamwerk dat in Kosovo volstrekt ontbreekt. Hoge OVSE-mensen hebben geen idee hoe ze het hier moeten aanpakken. Het is een kettingreactie. Voor verkiezingen is een politieke regeling nodig, waarvoor er enig vertrouwen tussen de partijen moet zijn, waarvoor een basisgevoel van veiligheid vereist is. Ik denk dat dat laatste niet valt te bereiken met de OVSE.'

U wijst het akkoord van Holbrooke en Milosevic af. Toch markeert het in elk geval een grotere internationale betrokkenheid bij Kosovo.

“Het heeft me verbaasd dat Holbrooke met zo'n mager resultaat genoegen nam. Welbeschouwd mag de OVSE in Kosovo weinig meer doen dan de diplomatieke waarnemers die al sinds juni actief zijn. En wat hebben die bereikt? De Amerikanen wilden niet bombarderen, omdat ze niet bereid waren uiteindeijk grondtroepen in te zetten. En Milosevic weet dat. Terwijl de Amerikanen zich niet druk hoeven te maken, de Serviers gaan bij de eerste bommen door de bocht.

Ze zijn vooral dapper tegenover vrouwen, kinderen en verlaten dorpen.'

De militaire prestaties van het UCK waren deze zomer anders ook niet indrukwekkend.

“Er was veel te veel bravoure. Dat meisjespeloton, die van de Amerikaanse mariniers overgenomen marsliedjes, die onhandige uitspraken van UCK-woordvoerders, dat gezwets dat ze snel de hoofstad Pristina zouden innemen. Men voelde zich heel wat maar militair was het UCK nog nauwelijks op de proef gesteld. Wat betekent het als je een dorp bevrijdt waar geen Servier woont, maar alleen Albanezen? Het UCK kreeg zo het platteland zonder slag of stoot in handen.

Het UCK telde in maart duizend leden en in juni 40.000 leden. Dat hadden er 120.000 kunnen zijn als ze genoeg wapens hadden gehad. Zo'n fenomenale groei kan geen enkele organisatie aan. Vandaar de verwarring en de slechte coordinatie. Dat is gevaarlijk. Het valt niet te ontkennen dat het Westen deze zomer de ogen bewust sloot voor het Servische offensief tegen het UCK, in de hoop dat er daarna gepraat kon worden. Aan die houding kwam pas een eind toen een humanitaire ramp dreigde.

Nu hergroepeert het UCK zich in kleinere eenheden. De harde kern blijft over, er komen meer militair ervaren commandanten, de hierarchische lijnen worden strakker. Want de organisatie was ook een probleem. Sinds begin jaren negentig hebben de Albanezen hun politiek op consensus gebaseerd. Het UCK hanteerde diezelfde consensuscultuur. Een uniek experiment, want alle legers uit de wereldgeschiedenis zijn als een piramide georganiseerd. Niet ten onrechte, weten we nu.'

Niet alleen Serviers, ook Albanezen in Kosovo liegen wat af. Dat geldt ook voor journalisten. Gruweldaden worden stelselmatig overdreven.

De wereld reageert immers net als in Bosnie alleen op bloedige beelden, zo denkt men.

“Ik ben me niet van stelselmatig liegen bewust.'

Journalisten van uw eigen `Koha Ditore' zaten deze zomer hardop te filosoferen over hoe nuttig massamoorden zijn voor de Albanese zaak.

“De wortel van het probleem is dat de wereld alleen op geweld reageert. In Kosovo volgden we negen jaar de pacifistische lijn. Diplomaten mompelden tegen ons dat het een afschuwelijke situatie was en deden niets. Dan branden de Serviers eind februari twee dorpjes plat met inwoners en al. De week daarop ligt er een resolutie van de Veiligheidsraad over Kosovo. Kunnen we een andere conclusie trekken dan dat geweld de enige weg is om iets te bereiken? In Kosovo zeggen veel mensen nu tegen elkaar: als we dit bereikt hebben met zoveel geweld, hoeveel zullen we dan bereiken met tienmaal zoveel geweld? Wacht maar tot de lente.'

De politici, het UCK, alles is verdeelder dan ooit. Wat is nodig om de Kosovo-Albanezen met een stem te laten spreken?

“De wederkomst van Jezus Christus.'