VS weten niet wat ze met Saddam aanmoeten

De VS zien steeds meer de noodzaak van militaire actie tegen Irak. Maar het probleem is: welk doel zou zo'n strafactie precies moeten hebben?

Over een dag of tien, als het volle maan is, zal president Clinton Irak met kruisraketten en luchtbombardementen aanvallen. Daarvan raken steeds meer politici en diplomaten in Washington overtuigd.

Die aanval zal echter minder ingrijpend zijn dan de in februari geplande militaire actie, omdat de Amerikaanse strijdkrachten in de regio van de Golf sindsdien aanzienlijk zijn verminderd. Versterking daarvan zou weken kosten - wat politiek onwenselijk wordt geacht omdat medio december de islamitische vastenmaand Ramadan begint. Wellicht daarom heeft de Amerikaanse regering geen van haar bondgenoten om militaire bijstand of faciliteiten gevraagd.

De mogelijkheid van een diplomatieke oplossing wordt met de dag geringer, tenzij de Iraakse president Saddam Hussein, zoals in februari dit jaar, op het laatste moment inbindt. Maar er dienen zich vooralsnog geen onderhandelaars aan om Saddam gezichtsverlies te besparen. De Russen en Fransen laten niets van zich horen; ze zijn in grote verlegenheid gebracht door de recente stappen van Saddam, die ze “onbegrijpelijk' noemden. En de secretaris-generaal van de VN, Kofi Annan, heeft al laten weten dat hij niet naar Bagdad gaat zoals de Iraakse overheid zo graag wil, tenzij de Veiligheidsraad van de VN hem daar expliciet om vraagt.

“Iedereen weet', zo vertelt een diplomaat in Washington, “dat Clinton in wezen niets voor oorlog voelt. Maar de geloofwaardigheid van Amerika als supermogendheid is in het geding. Clinton kan het zich echt niet langer veroorloven dat Saddam Hussein een lange neus blijft trekken tegen de Verenigde Staten en de Verenigde Naties. Hij moet - of hij wil of niet - Saddam afstraffen voor zijn schending van de dwingende resoluties die de Veiligheidsraad van de VN hem na de Golfoorlog van 1991 oplegde.

Bovendien heeft Clinton het tij mee: zowel binnen als buiten de VS lijkt het verzet tegen een Amerikaans militair optreden een stuk minder groot dan begin dit jaar. En men kan niet langer zeggen dat Clinton dat doet om de aandacht van Monica Lewinsky af te leiden.'

Het probleem met zo'n afstraffing is echter dat eigenlijk niemand weet wat het precieze doel daarvan moet zijn. Saddam op z'n nummer zetten, opdat hij Koeweit en Israel niet met zijn massa-vernietigingswapens aanvalt? Irak net zo lang bombarderen tot Saddam is verdwenen of tot hij UNSCOM, de Speciale Commissie van de VN voor de Ontwapening van Irak, weer aan het werk laat gaan?

De twee doelen van een militaire actie die Washington officieel noemt, zijn nog steeds dezelfde als in februari: Irak de mogelijkheid ontnemen zijn buren te bedreigen, alsmede zijn wapens voor massavernietiging zoveel mogelijk vernietigen. Maar met name dat tweede doel is een illusie. Want zonder UNSCOM's controle op de grond kan Saddam na afloop van de bombardementen op elk gewenst moment zijn programma voor die wapens hervatten.

Daarom is het Pentagon bepaald niet enthousiast over een militaire actie waarvan de politieke doelen niet helder geformuleerd zijn en evenmin op de realiteit gebaseerd. Ook Clintons politieke adviseurs zijn het nog steeds oneens. Want in Washington weet men al vele jaren niet wat men met het Irak van Saddam aanmoet. Men vindt het prima - zolang er geen alternatieve leider is gevonden, die ook nog eens acceptabel moet zijn voor de Arabische buurlanden - als Saddam “in gekooide toestand' aanblijft. Maar wat te doen, nu hij opnieuw uit zijn kooi dreigt te ontsnappen?

Formeel zal de Veiligheidsraad de sancties tegen Irak handhaven.

Maar feit is dat ze door steeds meer landen ontdoken worden, met name door de Arabische landen, die nog steeds zijn gekant tegen een Amerikaanse aanval, als die voornamelijk de Iraakse bevolking treft. Daarom verzocht Clinton zijn adviseurs nogmaals “alle opties te onderzoeken' voordat hij zijn beslissing neemt.

In Washington en bij de VN in New York spreken ze over de 'Saddam-vermoeidheid' - het ellendige gevoel dat geen macht ter wereld uiteindelijk is opgewassen tegen de voortdurende provocaties van de Iraakse leider. Waarom niet? Omdat geen land bereid is grondtroepen in te zetten voor het verjagen of klein krijgen van Saddam Hussein.

Niettemin zijn alle Westerse bewapeningsdeskundigen het erover eens dat Saddam in principe levensgevaarlijk is en Irak alles behalve ontwapend. Volgens schattingen van Amerikaanse experts in februari dit jaar zou Irak nog steeds beschikken over 630 chemische bommen en 630 ton aan chemische stoffen voor wapens. Samuel Berger, Clintons adviseur voor veiligheidszaken, verklaarde toen publiekelijk dat Saddams wapens “ook in de volgende generatie een van de gevaarlijkste bedreigingen zijn voor onze nationale veiligheid'.

De Britse ontwapeningsexpert David Kelley, die voor UNSCOM 35 inspecties in Irak heeft geleid, zegt over Saddams biologische wapens: “Als er geen controle is, zijn de Irakezen in staat zich opnieuw te voorzien van wapens voor hun biologische oorlogvoering. Ze hebben de ervaring, ze hebben de kennis, en ze hebben nog steeds de wapens.' Volgens Kelly kan Irak binnen een week met behulp van een Scudraket een simpel biologisch wapen op Teheran of Tel Aviv afschieten, en binnen zes maanden zijn hele biologische oorlogsprogramma weer op het peil brengen van voor de Golfoorlog van 1991.

Hij waarschuwt voor de mogelijkheid “dat Irak een van zijn bommenwerpers met een 2.200 liter-tank uitrust vol anthrax, dat binnen twee tot drie dagen de dood ten gevolge heeft. Vrijwel de gehele bevolking van een stad als Tel Aviv, die ongeveer een miljoen inwoners telt, kan door een enkel vliegtuig gedood worden, als zo'n toestel onder bepaalde weersomstandigheden daarboven vliegt'.

Hoewel de Veiligheidsraad sinds de Golfoorlog meer dan 45 resoluties aannam waarin Irak werd veroordeeld, is UNSCOM op een haar na dood en Saddam springlevend. Want steeds meer politici vragen zich af of men eindeloos een land tegen zijn zin ontwapend kan houden, terwijl er zoveel andere, ook bepaald niet vredelievende staten zijn, die wel over massa-vernietigingswapens kunnen beschikken zonder daarvoor gestraft te worden. Saddam is in elk geval bereid zijn macht en zijn wapens voor massavernietiging tot de laatste Irakees te verdedigen. Daarom besloot hij dat de liquidatie van UNSCOM belangrijker is dan opheffing van de door de Veiligheidsraad bevolen sancties.

Die sancties treffen hemzelf immers nauwelijks, ze zijn eigenlijk wel gunstig voor hem. Hij kan alle ellende van de Iraakse bevolking op het conto van die sancties schuiven. En hij kan door de olie-voor-voedsel-overeenkomst die de VN met hem sloten, in theorie nu evenveel olie produceren als voor de Golfoorlog. Zijn grote probleem is dat hij niet de vrije beschikking heeft over de opbrengsten uit die olieverkoop. Dat is vervelend voor hem, maar niet verschrikkelijk. Want Saddam en zijn familie verdienen volgens oliedeskundigen door illegale olieverkoop aan de buurlanden zeker 250 miljoen dollar per jaar en waarschijnlijk veel meer.

Toen Sadoun Hammadi, de toenmalige voorzitter van het Iraakse parlement, eind 1990 door een Egyptische vriend werd gewaarschuwd dat Irak op een vernietigende oorlog kon rekenen als het zich niet terugtrok uit het overrompelde Koeweit, antwoordde Hammadi dat de Iraakse bevolking in 1968 toen de Ba'ath-partij de macht greep, acht miljoen zielen telde en thans 17 miljoen. Hij zei dat de Iraakse leiding (lees: Saddam) bereid was negen miljoen Irakezen te verliezen. Volgens Abbas al-Janabi, een onlangs gevluchte vertrouweling van Saddams oudste zoon, Uday, die dit verhaal vertelde, beschouwen Saddam en zijn zoons de Iraakse bevolking als slaven met wie zij alles kunnen doen omdat de Irakezen al het goede aan hen te danken hebben.

Dat maakt de beslissing van een militaire actie tegen Irak zo moeilijk. Hoe lang kan men, politiek gesproken, doorgaan met zware bombardementen, die zonder enige twijfel ook de burgerbevolking zullen treffen? Welke mogelijkheden zijn er dan nog voor de Iraakse oppositie die nog steeds niet verenigd is _ en dus zeker niet in staat om de macht van Saddam over te nemen?