Spaghettipret nekt Camus

Voorstelling : Het Misverstand, van Albert Camus door Toneelschuur Producties, Regie : Jan Peter Gerrits.

Het misverstand (Le malentendu) van Albert Camus wordt nog maar zelden opgevoerd en dat is niet zo vreemd. De drakerigheid van dit uit 1944 daterende stuk zit 'm vooral in de plot. Een logementhoudster en haar dochter doen al jaren hetzelfde: ze beroven en vermoorden hun gasten en gooien de stoffelijke resten in een snelstromende rivier. Het ging hun altijd gemakkelijk af, want bij het doden voelden de dames geen medelijden maar wel een groot verlangen. Met de buit een nieuw bestaan opbouwen, in een warm ver land, dat was de droom die de twee op de been hield.

Dan komt er op een dag een gast die anders is dan de anderen. De oude vrouw begint te twijfelen, het liefst zou zij de man in leven laten. Pas als hij, onder druk van de dochter, toch dood in de rivier is gegooid ontdekt de moeder wat ze gedaan heeft. Ze heeft haar zoon vermoord.

Een paar seizoenen geleden speelde het Haarlems Toneel Het misverstand gewoonweg als het melodrama dat het in feite is. Door de overdreven ernst van Ellen Vogel, de moeder, werd het geen indrukwekkende voorstelling. De jonge regisseur Jan Peter Gerrits die zich, eveneens in Haarlem, aan een nieuwe versie van Het misverstand waagt, vermijdt dat melodrama en die overdreven ernst en komt netzomin als het Haarlems Toneel tot een indrukwekkende voorstelling.

Panisch vluchtend voor de pathetiek schoot Gerrits door naar de andere kant: die van de lolligheid. In een overvol decor laat hij de personages leutig rommelen. Ze poetsen hun tanden, trekken krulspelden uit hun haar en ruimen vlijtig op, met nog meer wanorde als gevolg. Een stofzuiger loeit, een televisie krijst en een actrice tracht met trillende glottis de herrie te overstemmen. Verschillende scenes worden simultaan gespeeld of door elkaar gehusseld; uitgeprate acteurs verdwijnen niet stilletjes uit beeld maar blijven hardnekkig op de buhne, waar ze zich nuttig maken als discjockey of als afwasser, want men bevuilt veel servies. Erg geinig allemaal - maar ook verhullend.

Ten eerste probeert Gerrits te verhullen dat het gros van zijn acteurs ondermaats presteert. Dat ze, onopzettelijk neem ik aan houtenklazerig spreken. Ten tweede probeert Gerrits de hele tekst te verhullen en dat lukt hem beter. Zo goed zelfs dat je alleen nog maar oog en oor hebt voor de niet-tekst, voor de spelers die er op dat moment niet toe doen.

Bijvoorbeeld: als moeder en dochter naast het lijk aan het ruzieen zijn, wat hartverscheurend zou moeten zijn, verprutst Gerrits de dramatiek door een bebontmantelde en bezonnebrilde actrice omstandig te laten koken, echte knoflookspaghetti die stinkend en wel naast het bord belandt.

Met stank werkt Gerrits wel vaker: zijn Romeo en Julia, ook in de Toneelschuur, rook naar sperma en rottende paddestoelen. Maar dit keer heeft het geurwerk geen ander dan een afleidend effect. En het dynamisch-fysieke spel, dat Gerrits in zijn dramaturgentijd afkeek bij de grote ensceneur Ivo van Hove, doet hier slechts dienst als decoratie. Nina Deuss, de dochter, en Maureen Teeuwen de moeder, samen niet goed maar altijd nog de beste actrices van het ensemble, hadden meer gehad aan een strakke, eerlijke regie.