Scheiding ouders werkt leven door

Scheiden doet lijden, ook voor de kinderen. De gevolgen op de korte termijn waren bekend, nu zijn ook negatieve effecten op de lange termijn aangetoond. Sociaal psychologe P. Dykstra ondervroeg 4.000 ouderen met een gemiddelde leeftijd van 73 jaar.

Eenzamer, een kleiner sociaal netwerk en meer echtscheidingen. Meer dan veertig jaar na een scheiding zijn de gevolgen voor kinderen nog steeds merkbaar. “Het is echt negatief', zegt sociaal psychologe Pearl A. Dykstra. “Overlijden van een van de ouders levert gek genoeg geen problemen op, daar komen kinderen kennelijk overheen. Maar als de ouders altijd apart hebben gewoond, of als ze scheiden en de kinderen zijn nog jong, dan zie je daar op hoge leeftijd nog steeds de gevolgen van.'

De onderzoekster van het Nederlands Interdiscliplinair Demografisch Instituut in Den Haag maakte gebruik van een representatieve enquete onder vierduizend respondenten met een gemiddelde leeftijd van 73 jaar. “Het is de eerste keer dat zo'n grote groep ouderen wordt onderzocht. Dat maakt de resultaten tamelijk uniek.' De gevolgen van scheiding voor kinderen op de korte termijn waren al bekend: minder stabiliteit en een gevoel verlaten te zijn. “Het frappante van dit onderzoek is dat er geconstateerd wordt dat de kinderen daar kennelijk niet overheen komen als ze oud, of zelfs bejaard worden.'

Niet op alle onderzochte terreinen zijn de gevolgen negatief. Kinderen van gescheiden ouders trouwen net zo vaak als hun leeftijdgenoten uit gezinnen die wel 'intact' waren. Ze krijgen net zoveel kinderen, hebben een gelijk opleidingsniveau zijn net zo gezond en hebben een even positief of negatief zelfbeeld. Maar ze zijn wel vaker alleen en vooral dochters van gescheiden ouders hebben vaker de neiging zelf te scheiden. “Het zou kunnen dat die vrouwen denken: 'Mams kon het zonder die man, dus ik heb hem ook niet nodig” aldus Dykstra.

Het belangrijkste effect betreft het netwerk van vrienden en familieleden.

De bejaarden wier ouders zijn gescheiden blijken minder kennissen te hebben en zijn eenzamer dan hun leeftijdsgenoten. “Dat lijkt een direct gevolg van de scheiding een andere verklaring is in de analyse uitgesloten', zegt Dykstra. De reden is moeilijker aan te geven. “Het kan zijn dat de kinderen minder aandacht hebben gekregen. Alleenstaande ouders zijn soms onvoldoende in staat om hun kinderen emotionele stabiliteit en vaardigheden mee te geven. Het kan ook zijn dat het voorbeeld niet goed was. Beide factoren kunnen ertoe leiden dat kinderen minder makkelijk contact maken. In elk geval voelen kinderen zich verlaten en missen ze plots zekerheid.'

Toch is het onderzoek volgens Dykstra niet zonder meer toepasbaar op kinderen van wie de ouders nu scheiden. Veertig jaar geleden waren kinderen van gescheiden ouders nog “een buitenbeentje'. Nu niet meer. “Bovendien was het een selecte groep, die in die tijd scheidde.' Hoog opgeleide mensen een elite die de weg naar de advocaat kende. Nu wordt er door alle lagen van de bevolking gescheiden. Er is meer begrip en meer openheid. “Maar ook nu zie je een achterstand bij kinderen onder de twintig van wie de ouders gescheiden zijn', zegt Dykstra.

Moeten ouders dan maar ondanks alles bij elkaar blijven? Dykstra: “Dat is de hot topic op dit moment, vooral in de Verenigde Staten. Er is al veel onderzoek naar gedaan. Het blijkt dat als ouders continu vreselijke ruzie met elkaar hebben, het voor de kinderen beter is als ze uit elkaar gaan.'

Maar mochten ouders het nou gewoon niet goed met elkaar kunnen vinden, vervolgt ze, maar niet elke dag met elkaar overhoop liggen, “dan kunnen zij beter 'voor de kinderen' bij elkaar blijven.'