Onzingbare taal in Gershwin-opera

Voorstelling: Gershwin in Blue van Chiel Meijering door het Nederlands Kamerkoor en het Amsterdam Saxophone Quaret o.l.v. Jurjen Hempel. Libretto: Lodewijk de Boer. Solisten: Romain Bischoff, Leslie de Gruyter e.a. Gehoord: 6/11, Theater aan de Parade, Den Bosch. Tournee t/m 23/11.

Een 'krakeling' noemt Lodewijk de Boer zijn libretto voor Gershwin in Blue, de semi-scenische opera van Chiel Meijering over de Amerikaanse componist die een eeuw geleden werd geboren. George Gershwin wordt onder een laken het toneel opgereden, overleden tijdens een hersenoperatie. Wat volgt is een terugblik, of meer nog, een encyclopedische opsomming van Gershwins stormachtige carriere die op 38-jarige leeftijd vroegtijdig werd afgebroken. In de tweede akte beleeft Gershwin een bovennatuurlijke wederopstanding die tenslotte opnieuw eindigt in de dood die hij moet ondergaan in Gershwin in Blue, de encyclopedische opera over zijn leven.

Wat op papier oogt als een geraffineerd spel met tijd en werkelijkheid - datgene waarin opera al eeuwenlang uitblinkt - blijft in de uitwerking door Meijering en De Boer steken in een aaneenschakeling van fragmentarische scenes. In een statisch decor dat met oude attributen meer weg heeft van een uitdragerswinkel dan van de rijke salon van Gershwin, zijn het de leden van het Nederlands Kamerkoor die in korte soli voor actie zorgen. Meijering vervlecht zijn eigen noten op inventieve wijze met thema's van Gershwin of circusbaas Barnum. Hij creeert welluidende kleuren in vaak repetitieve patronen voor een bezetting van solisten, koor, saxofoonkwartet, slagwerk, contrabas en piano. Vooral de wijze waarop hij de 'zelfspelende' piano (in stipte timing aan- en uitgezet door technicus Paul Jeukendrup) als volwaardig ensemble-instrument weet te integreren, is een vondst.

Maar als opera is dit werk een misser. Meijerings eerste opera, St.Louis Blues was enkele jaren geleden al geen hoogvlieger. Gershwin in Blue is dat door het ontbreken van een dwingende dramatische lijn evenmin.

Bovendien heeft Meijering een onmogelijke manier van schrijven voor zangstem. Woorden worden syllabisch onhandig gezet in melodisch onhandige lijnen. Het vooroordeel dat het Nederlands een onzingbare taal is wordt door Gershwin in Blue nog eens dubbel en dwars bevestigd.

Dirigent Jurjen Hempel weet het geheel verbazingwekkend goed op de rails te houden. De musici (het Amsterdam Saxophone Quartet, Baptist Knaven op bas en Oscar Schulze op slagwerk) reageren steeds alert en vitaal op de dwingende, maar statische partij van de midi-piano. Bariton Romain Bischoff slaat zich vocaal manhaftig door zijn partijen, al blijft zijn Gershwin-vertolking karikaturaal. Een tennis-mime in slow motion moet je hem gewoon niet aandoen.

De Vlaamse acteur Leslie de Gruyter maakt zijn operadebuut als een enthousiast vertellende Ira Gershwin. Degene die uiteindelijk de meeste indruk maakt is echter NKK-sopraan Tannie Willemstijn. Voor haar vocale invulling van de partij van Kay Swift, een van Gershwins minnaressen, verdient zij een Oscar voor de beste bijrol.

    • Emile Wennekes