Krachtmeting in Volkscongres

Morgen begint in Jakarta het speciale Volkscongres dat gestalte moet geven aan het democratiseringsproces in Indonesie. Voorafgaande aan de krachtmeting tussen gevestigde belangen en vernieuwende krachten loopt de spanning hoog op.

Jakarta was vandaag opnieuw het toneel van massale betogingen van studenten die, in het zicht van in groten getale aangetreden veiligheidstroepen, demonstreren voor democratisering in Indonesie. Maar het zijn niet alleen de studenten die zich opmaken voor de bijzondere bijeenkomst van het Volkscongres, die morgen in Jakarta begint. Ook de verschillende partijen, die voor zichzelf een rol zien weggelegd in het nieuwe politieke krachtenveld in Indonesie, betrekken hun stellingen aan de vooravond van het cruciale Volkscongres.

Het meest uitgesproken was het dreigement, gisteren, van de 138-koppige fractie van de quasi-islamitische PPP om de vergadering uit protest te verlaten indien de regerende Golkarfractie van president Habibie niet akkoord gaat met de afschaffing van de militaire invloed in het parlement. Het Volkscongres telt thans nog 500 zetels, waarvan er 75 per definitie gereserveerd zijn voor vertegenwoordigers van de strijdkrachten. Golkar wil vooralsnog niet verder gaan dan het aantal 'militaire' zetels te verminderen tot 55.

De Indonesische strijdkrachten hebben de afgelopen decennia aanspraak gemaakt op betrokkenheid bij het landsbestuur krachtens de filosofie van de zogeheten 'dwifungsi'. Volgens dit beginsel van Soeharto's 'Nieuwe Orde' heeft het leger niet slechts een taak bij de verdediging, maar ook in het bestuur van het land. Sinds het aftreden van president Soeharto afgelopen mei, is de weerstand tegen deze 'dwifungsi' sterk gegroeid vooral in islamitische kring.

Ook Amien Rais, tot voor kort leider van de islamitische massabeweging Muhammadiyah en tegenwoordig leider van de Mandaatspartij (PAN), heeft gezegd dat de militaire aanwezigheid in het parlement in strijd is met de grondwet, die de strijdkrachten altijd zeggen te verdedigen.

Op een bijeenkomst, gisteren in de Oost-Javaanse havenstad Surabaya, waarschuwde Rais dat zijn aanhang de uitkomsten van het Volkscongres niet zal accepteren “wanneer zij indruisen tegen de wens van het volk'.

Verzet is er niet alleen tegen de aanwezigheid van soldaten in het parlement. Woordvoerders van nieuwe politieke partijen en andere pressiegroepen hebben gezegd dat het Volkscongres, als hoogste wetgever, een serieus onderzoek moet instellen naar mogelijke corruptie van oud-president Soeharto en diens kinderen. Zij vinden ook dat Soeharto, indien voldoende bewijs wordt gevonden, moet worden berecht. Ook vinden oppositionele groepen dat het Volkscongres een datum moet bepalen voor de aanstaande verkiezingen, en dat er garanties moeten komen dat deze verkiezingen vrij, open en eerlijk zullen zijn.

De leider van de Golkarfractie in het Volkscongres, Marzuki Darusman, trachtte gisteren al deze kritiek te sussen door erop te wijzen dat de regeringspartij op dit moment “discussieert' over de militaire aanwezigheid in de volksvertegenwoordiging, over mensenrechten en corruptiebestrijding en over de wettelijke stappen die genomen kunnen worden tegen ex-president Soeharto. Maar de geloofwaardigheid van deze politicus, die als ondervoorzitter van de Nationale Mensenrechtencommissie veel goodwill heeft gekweekt, liep onlangs ernstige schade op nadat Darusman namens Golkar het volk excuses had aangeboden voor de misstanden die zijn groepering de afgelopen 30 jaar veroorzaakt heeft. Darusman, die in het licht van de verkiezingen op deze wijze probeerde het zwaar geteisterde Golkar-imago te verbeteren, werd per kerende post op de vingers getikt door zijn partijvoorzitter.

Akbar Tandjung, minister van het Staatssecretariaat en niet zo lang geleden in zijn nieuwe functie gekozen, zei daags na Darusmans uitlatingen dat Golkar helemaal niet van zins is ergens excuses voor aan te bieden: voor de gemaakte fouten in het verleden was volgens Tandjung de hele samenleving medeverantwoordelijk.

Oppositionele leiders staan op dit moment voor een dilemma dat afgelopen week werd verwoord door Amien Rais: het proces van 'reformasi' dat in mei leidde tot het aftreden van Soeharto, is tot stilstand gekomen. “De krachten van de status quo proberen hun gevestigde belangen te beschermen. Habibie is een overgangsfiguur, maar hij is bezig zijn macht te consolideren zodat hij volgend jaar kan worden herkozen' aldus Rais. De bijeenkomst van het Volkscongres is voor Habibie een belangrijke stap op weg daar naartoe. “We willen echter geen steun geven aan de studentenbeweging die het Volkscongres onmogelijk wil maken.' Volgens Rais zou dat kunnen leiden tot een “machtsvacuum en revolutionaire toestanden', waar Indonesie geen behoefte aan heeft. De enige weg die volgens hem open staat voor de reformasi-beweging, is proberen invloed uit te oefenen op de politieke agenda van het Volkscongres.

Ondertussen circuleren geruchten uit meer radicale studenten-kringen dat zij van plan zouden zijn Rais, PDI-leider Megawati Soekarnoputri en Abdurrahman Wahid, leider van de 30 miljoen leden tellende islamitische Nahdlatul Ulama, te 'ontvoeren' en te dwingen de macht over te nemen. Dat roept herinneringen op aan de ontvoering door jongeren in 1945 van Soekarno en Hatta naar Rengasdenklok, waarbij de beide politici onder druk werden gezet om de volgende dag, op 18 augustus, de staat Indonesie te proclameren.

Vanochtend relativeerde een woordvoerder van Megawati het 'ontvoeringsverhaal' evenwel. Hij zei dat Megawati later op de dag een ontmoeting zal hebben met de moslimleiders Rais en Wahid. Haar bedoeling zou zijn om een gezamenlijk ultimatum te stellen aan het komende Volkscongres. Morgenochtend zal ze een persconferentie geven, aldus de woordvoerder.

Oppositieleiders staan voor dilemma: 'geen behoefte aan revolutionaire toestanden'