Job in een opera

Een opera-uitvoering in een kerk - het is iets heel uitzonderlijks. Het gaat gebeuren in de Utrechtse Janskerk op 21 november en met twee uitvoeringen op 22 november. De kerkopera heet Visions of Heaven en is een eigentijdse vorm van een middeleeuws liturgisch spel. Musicoloogorganist Gert Oost (56) schreef de tekst en componeerde de muziek van de opera waarin de bijbelse figuur Job centraal staat.

Een kerkgebouw leent zich perfect voor Visions of Heaven, meent Oost die zich liet inspireren door Benjamin Britten. Oost ziet in een godshuis een theater. “In de Middeleeuwen waren kerken dikwijls het decor voor paas- en kerstspelen. De kerkgangers waren veelal analfabeten.'

Visions of Heaven wordt uitgevoerd in het kader van het Festival Klank-Visioenen, op initiatief van de Stichting Nederlands Albert Schweitzer Fonds. In het festival draait alles rond Job. We kennen Job als de man die op een mesthoop eindigt na een afspraak tussen God en de duivel.

Oost heeft het bijbelse verhaal naar zijn zeggen “heel aards' opgeschreven. “God en de duivel (Lucifer) sluiten een weddenschap over Job. Ze willen weten wat Job doet als ze hem alles afpakken. Job houdt het aanvankelijk vol, ook zonder bezit. God en Lucifer worden dan nog veel gemener: ze nemen hem ook zijn gezondheid af, zodat Job geestelijk en lichamelijk een compleet wrak wordt', verduidelijkt hij.

In het bijbelboek is Job door alle beproevingen ten slotte zo getroffen dat hij de dag van zijn geboorte vervloekt. Van vrienden krijgt hij ook nog te horen dat hij alle ellende aan zichzelf heeft te wijten omdat hij God niet goed heeft gediend en omdat hij niet genoeg ontzag voor Hem heeft getoond. Anders dan in de Bijbel roept Job in de dramatische slotscene van Visions of Heaven dat hij niet kan geloven in een God die zo met zijn schepselen omgaat. Hij ziet uit naar de God die liefde is die niet door de mensen is bedacht en als machtsmiddel wordt misbruikt.

Deze laatste gedachte is de “uiteindelijke visie' van de kerkopera vertelt Oost. De musicoloog-organist zegt ervan overtuigd te zijn dat God niet handelt naar willekeur, dat God niet de oorzaak is van natuurrampen of menselijk lijden.

“Ik kom uit een gezin waar heel veel nodeloos verdriet is geweest. Enkele kinderen overleden te jong, een broer is een groot deel van zijn leven invalide. Zou ik aan mijn broer vragen: 'wat is de zin van je ziek-zijn', dan zou hij terecht boos worden. Het zou heel dwaas of uitermate gemeen zijn hem te vertellen dat hij de handicap aan zichzelf heeft te wijten, of dat het wel de wil van God zal zijn. Om de donder niet. Alle kerken die iets zeggen van: 'God heeft het zo bedoeld' die krijgen er in de opera aardig van langs.'

In Visions of Heaven - de muziek is illustratief, zonder gewild modern of behoudend te zijn - zijn vier hoofdrolspelers: Job, God, de duivel en Vrouwe Wijsheid. Volgens het boek Prediker is Vrouwe Wijsheid (de sopraan Mirjam Beumer) Gods raadsvrouwe en troetelkind dat er al voor de schepping was. Vrouwe Wijsheid inspireert en ondersteunt Job (de bas Bas Ramselaar) door zijn lijden heen. De duivel (de tenor Leo van der Plas) en God (de alt Christl Briels) vormen het andere koppel.

Oost: “In de opera is God een bedisselende vrouw. Ik heb het vermoeden dat de echte kerkmensen zich daaraan zullen storen.' Die categorie zal vast ook moeite hebben met het beeld van de met zijn macht smijtende God die uiteindelijk uit de hemel wordt geworpen.