Zwitserse regering twijfelt of de boot vol is

Ondanks grote aantallen aanvragen, twijfelt Zwitserland of het recht op asiel beperkt moet worden. Staat de traditionele Zwitserse gastvrijheid ter discussie?

Zwitserland gaat er prat op al in de grondwet van 1848 het recht op asiel te hebben opgenomen voor iedereen die in eigen land om politieke redenen wordt vervolgd. Maar dat grondrecht staat zwaar onder druk nu het land de stroom vluchtelingen nauwelijks nog lijkt aan te kunnen. De eerste vier maanden van dit jaar is het aantal asielaanvragen verdubbeld ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Alleen al in oktober vroegen 6.000 mensen politiek asiel aan in Zwitserland, meer dan tweederde van hen was afkomstig uit voormalig Joegoslavie, vooral uit Kosovo.

De autoriteiten hebben in het stadje Bronschhofen onlangs een kazerne ingericht waar nieuwe asielzoekers het oordeel over hun aanvraag mogen afwachten. Dat is gebeurd nadat de bestaande centra zo vol waren, dat er moest worden geslapen in gangen en keukens. Soldaten zijn opgeroepen om de hulpverleners bij te staan.

Toch huiveren de Zwitsers om het asielrecht in te perken. Ze zijn doodsbang hun reputatie van gastvrijheid voor vervolgden - die voor hen nauw samenhangt met de neutraliteit - te verliezen. Die werd toch al ernstig aangetast toen na de Tweede Wereldoorlog bleek, dat het land tienduizenden joden bij de grens met Duitsland en Frankrijk had tegengehouden omdat ze niet konden aantonen dat ze om 'politieke redenen' werden vervolgd. Juist de afgelopen jaren, waarin Zwitserland heviger dan ooit werd achtervolgd door deze dubieuze houding, is het gebrek aan gastvrijheid de Zwitsers nog eens flink ingepeperd.

Maar al wordt de discussie over het asielbeleid eigenlijk sinds de jaren veertig al beheerst door de vraag of het land in de oorlog terecht zei dat 'de boot vol' was, toch is het bestaande asielbeleid nooit serieus aangepast.

Dat wil zeggen dat de Zwitsers nog steeds uitgaan van een strikte naleving van de bestaande wetgeving - wat juist in het geval van de joden die vluchtten voor de nazi's fatale gevolgen heeft gehad. En de regels zijn streng. Wie geen papieren heeft en niet binnen enkele dagen kan aantonen dat hij in het land van herkomst wordt vervolgd, wordt teruggestuurd. Ook wie zich bij binnenkomst niet onmiddellijk meldt bij een van de zogeheten landelijke Empfangsstellen kan erop rekenen te worden afgewezen. Bovendien past Zwitserland sinds kort het terugkeerbeleid strikt toe. De meeste Bosniers kunnen veilig naar hun land terug en moeten dus Zwitserland verlaten. Wel krijgen ze bij vertrek een zak geld mee en nog eens een tweede zak voor de regio waarin ze zich vestigen. Dat bedrag wordt snel kleiner naarmate de (verplichte) uitreisdatum langer is gepasseerd. Dat Zwitserland desondanks nog steeds door veel asielzoekers als een van de aantrekkelijkste landen van Europa wordt beschouwd, heeft te maken met de bijzondere situatie. Zwitserland valt niet onder de conventie van Dublin, waarin paal en perk wordt gesteld aan het zogeheten asiel-shoppen binnen de Europese Unie. Een asielzoeker die binnen de EU in het ene land is afgewezen hoeft het in het andere niet nog eens te proberen. Velen gaan daarom eerst naar het Zwitserland of proberen het na afwijzing door de EU daar nog eens. Het land dringt er bij de EU op aan om op een of andere manier opgenomen te worden in het verdrag. Maar de EU weigert dat, zolang er geen overeenstemming met Zwitserland is op andere terreinen.

Veel Kosovaren kunnen in Zwitserland bij familie terecht. Het land heeft sinds de jaren zestig meer dan 300.000 Joegoslaven opgenomen.

Ze begonnen meestal als seizoensarbeiders, maar hebben zich uiteindelijk definitief in Zwitserland gevestigd. Juist zij vormen in de ogen van de Zwitserse bevolking het grootste probleem. De drugshandel, vooral die in Zurich wordt voor een belangrijk deel beheerst door Kosovaren. Dat maakt het er voor de autoriteiten niet gemakkelijker op. Al was het alleen maar omdat veel gemeenten alleen gezinnen als vluchtelingen accepteren en alleenstaande, jonge mannen buiten de deur willen houden.