Zeven jaar lang uitgebuit; Ouderen houden mishandeling meestal stil

Vijf procent van de ouderen in Nederland is slachtoffer van mishandeling. De meesten zwijgen erover uit angst, schaamte of om de dader van wie ze afhankelijk zijn te beschermen.

Een oude magere man ligt op bed, te zwak om op te staan. Zijn oogleden zijn vuurrood; de paar haren die hij nog heeft, komen tot zijn schouders. Een close-up foto van zijn voeten laat zien dat zijn teennagels ten minste vier centimeter lang zijn, en helemaal kromgegroeid. “Hij kreeg zijn schoenen niet meer aan.'

Gerda Krediet, werkzaam bij de GGD Rotterdam en omstreken, trof de 88-jarige man zes weken geleden aan. Zeven jaar lang werd hij opgesloten in een kamer met een bed, een tafel een stoel en een radio. Per dag kreeg de verwaarloosde man slechts twee boterhammen en een kop koffie. De 'verzorger' was een kennis bij hem in huis, vertelt Krediet, die hem geld aftroggelde. De man had geen familie: “Hij was vroeger zeeman. Als hij aan wal was, zocht hij contacten in cafes.'

Veel ouderen worden financieel uitgebuit of mishandeld. Niet alleen door dubieuze kennissen maar ook door partners en kinderen. Vaak is dat een teken dat zij de zorg niet meer aankunnen. Hulp wordt niet altijd geaccepteerd. Antoinet Kruthoff van de Bavo-RNO-groep, die een aantal centra voor psychiatrie in Rotterdam omvat, vertelt over een man die al jaren zijn demente vrouw mishandelde en toen zelf naar het ziekenhuis moest. “Wij brachten die vrouw snel over naar een verzorgingstehuis. Maar toen haar man uit het ziekenhuis kwam, haalde hij meteen zijn vrouw weer op.'

Ruim vijf procent van de ouderen in Nederland is het slachtoffer van mishandeling en/of financiele uitbuiting door bekenden. Hannie Comijns, verbonden aan de vakgroep psychiatrie van de Vrije Universiteit in Amsterdam, deed twee jaar geleden onderzoek naar het verschijnsel. De werkelijke omvang van het probleem zou wel eens veel groter kunnen zijn, aldus Comijns.

Zo heeft zij slechts gezonde mensen geinterviewd, terwijl zieke ouderen, door hun afhankelijkheid, juist een risicogroep vormen. Comijns schat dat een a twee op de duizend ouderen in Nederland ernstig wordt mishandeld.

De ouderen zelf zijn geneigd hun mond te houden - uit angst of schaamte of om de dader, van wie ze afhankelijk zijn, te beschermen. Hulpverleners staan vaak machteloos. Deze week organiseerde het Landelijk Steunpunt Bestrijding Ouderenmishandeling (LSBO) een studiemiddag over het onderwerp, voor vertegenwoordigers van zorginstellingen uit de regio Rotterdam. “Je vangt wel eens signalen op dat er iets aan de hand is maar wat kun je dan doen?' vraagt iemand. “Zo'n gezin is vaak een gesloten systeem.' Soms heb je het 'geluk' dat iemand zijn heup breekt en moet worden opgenomen, zegt een ander. Maar zo'n oplossing is meestal tijdelijk. Ook bij financiele uitbuiting zijn de mogelijkheden beperkt. “Soms weet je dat iemand wordt geplukt. Iedereen is op de hoogte: de thuiszorg, de wijkverpleging, het RIAGG. Het gaat jaren door, maar je kunt niks doen.'

De verwaarloosde oud-zeeman had geluk. Hij werd gevonden toen zijn 'verzorger' plotseling in het ziekenhuis werd opgenomen. Een buurvrouw wist dat er nog iemand in het huis moest wonen en waarschuwde de huisarts. De GGD heeft de man inmiddels in de noodopvang geplaatst; het gaat nu wat beter met hem.

Het is in eerste instantie van belang dat hulpverleners alert worden gemaakt op de mogelijkheid van ouderenmishandeling, vindt advocate H. Schruer, die regelmatig de onderbewindstelling van mishandelde ouderen regelt. Maar hoe de discussie verder moet gaan als de hulpverlening eenmaal op scherp staat, weet ze ook al.

“Hulpverleners kunnen in de verleiding komen voor God te spelen. Zo van, elke dag schone kleren en een maaltijd uit de schijf van vijf, dat regelen we wel even. Maar ik kan me voorstellen dat iemand liever thuis zit met zijn demente, aan Parkinson lijdende partner die af en toe een klap uitdeelt, dan alleen in een tehuis.'

'Het gaat jaren door, maar je kunt niks doen'

    • Ellen de Bruin