Vliegende start euro onmogelijk

Grote delen van het bedrijfsleven willen in 2002 in een dag omwisselen van gulden naar euro. Kan niet, aldus Nederlandsche Bank-directeur Wellink deze week. Nederlands grootste geldtransporteur Brinks geeft hem gelijk. “Dat is fysiek onmogelijk.'

De zwakste schakel bestaat uit een gepantserde auto met kogelvrij glas. Als over ruim drie jaar de bankbiljetten en munten van guldens in euro's moeten worden omgewisseld, vormt de logistiek van het transport en de beveiliging de grootste uitdaging. Maar in de discussies over de 'euro-conversie' wordt daaraan nauwelijks aandacht besteed.

“Het veiligheidsaspect is compleet onderschat', zegt drs. J.C.D. van Werkhoven algemeen directeur van Brinks, de grootste waardetransporteur van Nederland. “Er zijn volstrekt onvoldoende beveiligde auto's en er is onvoldoende kluisruimte beschikbaar om ervoor te zorgen dat de omwisseling in een keer kan plaatsvinden. Meer dan een kwart miljoen adressen moet in korte tijd bevoorraad worden met euro's - naast nog altijd de gebruikelijke transporten met guldens.' Van Werkhoven verwacht dat hierover nog stevige politieke opwinding zal ontstaan. “Het wordt een slagveld', voorspelt hij.

Een omwisseling in een keer - het zogenoemde big bang-scenario - wordt bepleit door de detailhandel het midden-en kleinbedrijf (MKB) en, zoals uit een enquete van NRC Handelsblad deze week bleek, een aantal beursgenoteerde ondernemingen. Aanstaande maandag komt het Nationaal Forum voor de introductie van de euro, waarin alle organisaties die bij de euro zijn betrokken vertegenwoordigd zijn, bijeen om over de overgangsperiode van de invoering een gemeenschappelijk standpunt in te nemen.

Het Nationaal Forum heeft hierover al een aantal keren vergaderd. Er bestaat een patstelling tussen belanghebbenden bij een zo kort mogelijke omwisseling en voorstanders van een langere overgangsperiode. Het MKB en de detailhandel voeren een agressieve lobby voor een omwisseling in een keer.

Dat is vanuit hun standpunt begrijpelijk. Maar Van Werkhoven ziet daar niets in. “Een big bang is fysiek onmogelijk', zegt hij met stelligheid.

Volgens het verdrag van Maastricht mag de 'duale fase' waarin twee munten in omloop zijn, per land worden vastgesteld en maximaal zes maanden duren. Minister Zalm heeft gezegd dat Nederland streeft naar een periode van twee tot vier weken. Frankrijk heeft de omwisselingsperiode vastgesteld op zes weken en Duitsland op twee maanden.

Het probleem is dat niet alleen euro's gedistribueerd moeten worden maar dat ook guldens moeten worden opgehaald. Zowel van guldens als van euro's zullen gedurende enige tijd grotere dan normale voorraden aanwezig zijn in de kluizen van bankfilialen en winkels. Maar banken en winkels zijn niet berekend op de opslag van grote hoeveelheden geld. Volgens Van Werkhoven heeft ten minste een op de vier bankkantoren hiervoor te weinig kluisruimte beschikbaar.

Daarnaast is er het transportprobleem: in korte tijd moeten in Nederland drie miljard euromunten en 400 miljoen -bankbiljetten worden afgeleverd en guldens worden teruggebracht. De hoeveelheid euromunten komt neer op een voetbalveld waarop de munten met een totaal gewicht van 13.000 ton, een meter hoog zijn opgestapeld. (In alle eurolanden samen gaat het om 70 miljard munten en 12 miljard biljetten).

Aangezien het grootste deel van de euro's in circulatie zal komen via de geldautomaten, is snelle bevoorrading van geldautomaten met kleine coupures belangrijk. De 'oude' guldens moeten beveiligd worden teruggebracht, want ze blijven geld waard: na afloop van de officiele omwisselingsperiode kunnen ze nog dertig jaar lang bij de centrale bank aangeboden worden.

Brinks en concurrent Geldnet beschikken samen over zo'n 270 zwaar beveiligde geldauto's. Op iedere auto zitten twee personeelsleden, een chauffeur en een bijrijder. Betrouwbaar, goed opgeleid personeel kan niet zomaar voor een paar weken worden aangetrokken. Uit veiligheidsoverwegingen vinden geldtransporten bovendien zo min mogelijk 's nachts plaats.

Een mogelijke oplossing, zegt Van Werkhoven, kan zijn om met hulp van militairen in ploegen te rijden. Maar de veiligheid van zijn personeel heeft voor hem prioriteit. “De capaciteit aan materieel en mensen is totaal onvoldoende voor dubbele transporten', stelt hij vast. Tijdelijk inhuren van geldauto's of personeel uit omringende landen is niet mogelijk, omdat alle elf eurolanden met deze problemen kampen en tegelijkertijd de overgang van hun munt op de euro moeten maken.

Voor professionele criminelen biedt de conversieperiode van de euro een uitgelezen mogelijkheid om hun slag te slaan. “De grote criminaliteit zal toeslaan', voorspelt Van Werkhoven. “Er zijn immers dubbele hoeveelheden geld in omloop in de eerste weken van de conversie.' Criminelen zullen op zoek gaan naar zwakke plekken in de keten: bankfilialen, winkels, transportauto's of opslagruimtes.

Daarnaast verwacht hij een toename van de kleine criminaliteit, overvallen op supermarkten of op de 'omwisselingspunten' waar iedereen zijn guldens in euro's kan omwisselen.

Bepaald is dat er per 10.000 inwoners een omwisselingspunt moet zijn. Iedereen die ernaar toegaat of vandaan komt, heeft geld bij zich. Er is onvoldoende politiecapaciteit om al deze omwisselingspunten en de routes daarnaartoe te beveiligen.

Pas als de consument zich van de kosten de onveiligheid en het ongemak van de omwisseling bewust wordt, zal het parlement alarm slaan, verwacht de Brinks-directeur.