Vijfde baan Schiphol nog niet eenvoudig

Zal Schiphol de gewenste vijfde baan in 2002 in gebruik kunnen nemen? De luchtvaartbranche hoopt van wel, maar in Den Haag leven inmiddels grote twijfels. Een uitspraak van de Raad van State, zo wordt langzaam maar zeker duidelijk, kan voor vertraging zorgen.

Gedeputeerde F. Tielrooij (VVD, ruimtelijke ordening) van de provincie Noord-Holland somt zonder aarzeling in sneltreinvaart een aantal afkortingen op: “WM, WBB, GWW, OGW, WVV, PMV, APV.' Allemaal wetten die gelden bij de bouw van de vijfde start- en landingsbaan op Schiphol. “Maar verder is het allemaal heel simpel', glimlacht Tielrooij, om vervolgens uit te leggen dat er, voordat de aanleg kan beginnen, maar liefst 401 vergunningen moeten worden verstrekt. Dertien uiteenlopende wetten zijn van toepassing, zoals de Wet milieubeheer, de Grondwaterwet de Monumentenwet, de Wet bodemsanering en de Boswet.

Een groter project dan deze juridische- en bureaucratische operatie is niet eerder vertoond. Alleen al bij de gemeente Haarlemmermeer en de provincie Noord-Holland houden tachtig ambtenaren zich ermee bezig.

Gedeputeerde Tielrooij ergert zich aan de eindeloze procedures. En dat terwijl het volgens hem van het grootste belang is dat die vijfde baan (in het jargon '5P-baan' genoemd) er snel ligt. Volgens Tielrooij zal het aantal 'geluidsbelaste woningen' met een derde verminderen. Hij noemt het dan ook “onbegrijpelijk' dat de milieubeweging de aanleg zo wil vertragen en hij roept de Tweede Kamer op om snel de 'Projectwet 5P' aan te nemen. Deze speciale wet ('lex specialis') zorgt ervoor dat procedures versneld kunnen worden. Zo kan er nog wel beroep tegen het verlenen van vergunningen worden aangetekend, maar zal de daaraan voorafgaande bezwaarschriftprocedure worden afgeschaft. “Dat scheelt alweer gauw een paar maanden', meent Tielrooij, die ontkent dat hiermee de rechtszekerheid van burgers wordt aangetast: “Beroep blijft immers nog altijd mogelijk.'

Campagneleider W.

Duyvendak van de Vereniging Milieudefensie lacht meewarig als hij Tielrooijs verhaal hoort. Hij weerspreekt met klem dat de milieubeweging de aanleg van de 5P-baan “traineert om te traineren'. Waar het zijn achterban om gaat is dat er gevlogen wordt binnen harde, wettelijk afdwingbare milieugrenzen. Volgens Duyvendak is het een wijdverbreid misverstand dat het alleen maar om de geluidsproblematiek zou gaan: “Ook veiligheidsfactoren, stankoverlast en luchtverontreiniging veroorzaken hinder en zouden in de wet als milieunorm moeten worden vastgelegd.'

De milieubeweging voelt zich in dat opzicht gesterkt door een uitspraak van de afdeling bestuursrecht van de Raad van State. Die uitte op 28 juli van dit jaar zware kritiek op de zogenoemde 'aanwijzing Schiphol' van het kabinet. Deze aanwijzing is een beslissing waarin voorschriften worden gegeven voor het gebruik van de luchthaven. De Raad van State heeft daarbij goed gekeken naar de Planologische Kernbeslissing (PKB) uit 1995, waarin werd besloten om Schiphol met de vijfde baan uit te breiden. In die PKB werd de groei van de luchthaven uitdrukkelijk verbonden aan de verbetering van de kwaliteit van het leefmilieu in de omgeving van het vliegveld. In dat kader vindt de Raad van State dat het kabinet behalve de geluidsnormen ook regels moet formuleren voor externe veiligheid, lokale luchtverontreiniging en stank. Bovendien moet de regering onder meer haar huiswerk overmaken als het gaat om nachtvluchten, is de omvang van het luchthaventerrein te groot getekend en is volgens de Raad van State het systeem dat de aanvliegroutes bewaakt ontoereikend.

Concreet betekent de uitspraak van de Raad van State dat het kabinet de hele gang van zaken opnieuw moet motiveren.

En hoewel het ministerie van Verkeer en Waterstaat in juli constateerde dat de 'aanwijzing Schiphol' “in hoofdlijnen overeind' bleef, lijkt dat in de praktijk toch ingewikkelder te liggen. Ambtenaren op het departement zijn er de afgelopen maanden achter gekomen dat het nog niet zo makkelijk is om, binnen de grenzen die de Raad van State heeft aangegeven de aanwijzing aan te passen. Minister Netelenbos heeft deze week laten weten dat dit pas “rond de jaarwisseling' zal gebeuren.

Het verbaast de advocaat van de milieu- en bewonersorganisaties rond Schiphol P. van den Biesen, allemaal niets. Volgens hem loopt de overheid “keihard' op tegen de zogenoemde 'dubbeldoelstelling' zoals die in 1995 werd geformuleerd. Van den Biesen: “Het leefmilieu rond Schiphol mag ten opzichte van 1990 niet verslechteren en moet voor luchtvaartgeluid zelfs verbeteren. De nieuwe aanwijzing moet dat dus regelen. Als de luchtvaart zo hard groeit als nu, is het zeer de vraag of je dat kan waarmaken. Deze uitspraak van de Raad van State heeft dus verstrekkende consequenties. Ik ben blij dat ik niet in de schoenen van mijn tegenstanders sta, want ik zie geen oplossing; tenzij je de hele dubbeldoelstelling schrapt.'

Gedeputeerde Tielrooij gaat er intussen nog gewoon van uit dat de vliegtuigen per 1 oktober 2002 de 5P-baan zullen gaan gebruiken. Hoewel hij toegeeft dat “de tijd krap' aan het worden is, denkt hij dat er wel degelijk een nieuwe aanwijzing kan komen die bij de Raad van State door de beugel kan. Blijkt het keurslijf van de dubbeldoelstelling te strak te zijn, dan moeten de milieunormen die in de PKB zijn geformuleerd tijdelijk worden versoepeld. Dat offer kan volgens Tielrooij worden gebracht, als er een besluit wordt genomen over een vliegveld in zee.

“Als je eerlijk vertelt dat de overlast over 15 jaar helemaal voorbij is, dan zal de burger dat accepteren.'

De provincie heeft het departement hulp aangeboden bij het opstellen van de nieuwe aanwijzing. “Wij hebben veel kennis opgebouwd over normeringen, bestemmingsplannen en andere juridische consequenties voor Schiphol. Maar we horen als provincie niets van het ministerie. Onverstandig om de regionale kennis niet te gebruiken.'

Misschien is de hele discussie wel achterhaald als de plannen van een werkgroep in de PvdA doorgaan. Die ziet meer in een vijfde baan op een andere plaats. Volgens de sociaal-democraten zou de huidige Zwanenburgbaan moeten worden gedraaid en daarnaast zou dan een nieuwe vijfde baan kunnen worden aangelegd, samen met een zesde baan bij de huidige Kaagbaan. De Aalsmeerbaan zou dan gesloten moeten worden en van de Buitenveldertbaan zou nog maar sporadisch gebruik gemaakt moeten worden.

Met die optie zou Schiphol zelfs milieuvriendelijk kunnen doorgroeien naar 60 miljoen passagiers. Maar PvdA-minister Netelenbos heeft al laten weten daar niets voor te voelen. En ook Tielrooij moet er niet aan denken alle procedures nog eens dunnetjes over te moeten doen omdat dit volgens hem 4 tot 6 jaar vertraging oplevert. Zelfs de milieubeweging is sceptisch over de PvdA-plannen. Volgens Duyvendak is het allemaal “wishful thinking'. “Ze worstelen met die dubbeldoelstelling, maar ze moeten gewoon eerlijk zijn tegen hun kiezers: of we laten de milieu-eisen los, of we handhaven ze binnen de strikte grenzen die de Raad van State aangeeft. Maar dan moet je ook durven zeggen dat er minder gevlogen gaat worden. In dat geval heeft Schiphol die vijfde baan waarschijnlijk niet eens meer nodig.'