Samoerai

Eenzaam als een tijger in de jungle is de samoerai.' Af en toe komt die spreuk bij me op en dan moet ik altijd lachen. Het was oorspronkelijk het motto van een film van de regisseur Jean-Pierre Melville, De samoerai met Alain Delon in de hoofdrol. Hein Donner gebruikte de spreuk om zichzelf te beschrijven. Uit Cuba had hij een grote en indrukwekkende hoed meegenomen. Hij voelde zich een samoerai met die hoed, maar hij wist ook dat iedereen die hem met die hoed zag, heel hard moest lachen. Als ik de spreuk over de tijger in de jungle mompel, zie ik Hein met die hoed.

Vorig jaar is Donners boek De Koning in het Engels uitgekomen. De Engelstalige boekbesprekers hebben sinds de Nederlandse uitgave tien jaar op The King moeten wachten, maar ze tonen zich erg dankbaar. Het is altijd prettig om te zien dat je eigen mening door buitenlandse autoriteiten gedeeld wordt.

De samoerai wordt meestal getoond als een tragische figuur die een strenge ethiek heeft en over formidabele vaardigheden beschikt, maar leeft in een tijd waarin zijn ethiek niet meer ernstig genomen wordt en zijn zwaardkunsten niet meer nodig zijn. Daar zijn schakers soms ook bang voor. Ik droomde eens dat ik een belangrijk toernooi speelde en niet meer wist hoe de stukken gingen. Toen ik wakker werd bedacht ik dat ik eigenlijk bang was voor het omgekeerde, dat ik nog wel zou weten hoe de stukken gingen, maar dat er geen belangrijke schaaktoernooien meer zouden zijn. Achteraf besef ik dat die uitleg te ingewikkeld was en dat het gewoon zo is als in die droom. Aan belangrijke toernooien geen gebrek.

Ik las in de verslagen over het Fontystoernooi in Tilburg hoe Viktor Kortchnoi tekeerging tegen zijn jonge tegenstanders die hem verslagen hadden. Anand was een lafaard. Met Kramnik wilde hij niet spreken omdat die op trucjes zou hebben gespeeld. Eigenlijk wilde hij met niemand spreken, alleen wat voor zich uit grommen. Eenzaam als een tijger in de jungle... Ik moest lachen.

Niet om met Kortchnoi de spot te drijven. Nu hij ouder is geworden, zegt hij openlijk wat andere schakers die verloren hebben alleen denken: “De ten hemel schreiende brutaliteit dat die weerzinwekkende sukkel nou net van mij moest winnen, met zijn misselijke 1. Pf3!' Nimzowitsch sprong na een nederlaag een keer op een tafel in de toernooizaal en schreeuwde: “Gegen diesen Idioten muss ich verlieren!'

Woensdag was de laatste ronde van het Fontystoernooi en donderdag vertrokken Loek van Wely en Jeroen Piket naar het volgende toernooi, een zonetoernooi in Andorra. “Zaterdag weet ik of ik nog leef', zei Piket tegen de Volkskrant. Dan is de eerste partij in Andorra achter de rug. Vlak achter elkaar Elista Tilburg en Andorra, het zal niet meevallen.

Ik kwam woensdag toevallig Paul van der Sterren tegen, die ook in dat zonetoernooi speelt. Het is een kwalificatiewedstrijd voor het wereldkampioenschap. Dat zou oorspronkelijk in december van dit jaar in Las Vegas gehouden worden, toen werd het verzet naar januari en volgens de laatste geruchten wordt het april en juni, nog steeds in Las Vegas. Geruchten die niet erg geloofwaardig zijn.

“Het zal wel december 1999 in Elista worden' zei Van der Sterren. “Jammer, want ik had me erg op Las Vegas verheugd. Maar die rommeligheid waardoor je nooit weet waar je aan toe bent heeft ook wel iets. Het past wel bij de schaakwereld, vind ik.' Opgewekt aanvaardde hij de reis. Nijboer, Van der Wiel en Van den Doel spelen ook in Andorra. De zevende samoerai is Jan Timman, maar die hoeft niet, want hij heeft een vrije plaats in het wereldkampioenschap. Kortchnoi hoort bij een andere zone en heeft zich eerder dit jaar al geplaatst. Als het anders was zou hij ongetwijfeld blijmoedig zijn koffers pakken na dat voor hem rampzalige Fontystoernooi en vastberaden doorreizen naar Andorra om de patatgeneratie nog eens duidelijk te zeggen waar het op staat.

Wit Piket-zwart Lautier, Fontys vijfde ronde.

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pb1-c3 Lf8-b4 4. Pg1-f3 0-0 5. Lc1-g5 c7-c5 6. Ta1-c1 In het VAM-toernooi had Timman tegen Judit Polgar slechte ervaringen met het ambitieuze 6.

d5. Wat Piket doet lijkt bescheiden, maar in het vervolg neemt Lautier het te makkelijk op. 6...c5xd4 7. Pf3xd4 d7-d5 8. e2-e3 d5xc4 9. Lf1xc4 Pb8-d7 10. 0-0 h7-h6 11. Lg5-h4 Pd7-e5 12. Dd1-b3 Lb4-e7 13. Tf1-d1 Door met verwaarlozing van de ontwikkeling het hele centrum open te gooien is zwart in acute moeilijkheden gekomen. 13...Pe5xc4 14. Pd4-c6 Nu had zwart gewoon 14...De8 moeten doen, al zou wit na 15. Pxe7+ Dxe7 16. Dxc4 duidelijk voordeel hebben. 14...Pc4-d2 Een vreselijk tempoverlies. 15. Td1xd2 Dd8-e8 Want na 15...Dxd2, wat de bedoeling zal zijn geweest, volgt 16. Pxe7+ Kh8 17. Td1 met damewinst. 16. Pc3-b5 Lc8-d7 17. Pc6xe7+ De8xe7 18. Lh4xf6 g7xf6 19. Tc1-c7 Ta8-d8 20. Pb5-c3 De7-e8 21. Pc3-e4 Kg8-g7 22. Pe4-d6 De8-e7

MmMdMdMm

agDiegfM

MmMBgaMa

mMmMmMmM

MmMmMmMm

mKmMAMmM

GAMDMAGA

mMmMmMFM

Wit kan met 23. Pxb7 meteen winnen, maar deed, waarschijnlijk met sadistisch genoegen, een geheel overbodig, rustig zetje waardoor zwarts machteloosheid nog eens onderstreept werd. 23. h2-h3 Zwart gaf op.

Wit Anand-zwart Kortchnoi, Fontys negende ronde.

1. Pg1-f3 Is dit de zet van een lafaard? Dat vond Kortchnoi blijkbaar. De rest van de wereld zou zeggen dat het de zet is van iemand die alle facetten van het spel beheerst en zich in alle openingen thuis voelt. 1...d7-d5 2. d2-d4 Pg8-f6 3. c2-c4 e7-e6 4. Pb1-c3 c7-c5 5. c4xd5 c5xd4 6. Dd1xd4 Pf6xd5 7. e2-e4 Pd5xc3 8. Dd4xc3 Eerlijk gezegd is zwarts openingskeus niet erg dapper, want in de vervlakte stelling met een bijna symmetrische pionnenstelling kan hij alleen hopen op een met moeite bevochten remise. 8...Pb8-c6 9. a2-a3 Lc8-d7 10. Lf1-e2 Ta8-c8 11. 0-0 Pc6-a5 12.

Dc3-d3 Ld7-a4 13. Dd3xd8+ Tc8xd8 14. Lc1-e3 Pa5-b3

MmMdlcMd

agmMmgag

MmMmgmMm

mMmMmMmM

imMmGmMm

AhmMCHmM

MAMmIAGA

DMmMmJFM

15. Le2-d1 Deze sterke zet was al eerder gespeeld in Kramnik-Van Wely, rapidpartij Monte Carlo 1998 maar dat wist Kortchnoi niet. Daar deed zwart 15...a6 en na 16. Lxb3 Lxb3 17. Tac1 stond wit duidelijk beter. 15...b7-b5 Maar dit is nog erger. 16. Ld1xb3 La4xb3 17. Tf1-c1 e6-e5 Zwarts Lb3 was in moeilijkheden die door dit pionoffer niet opgelost worden. 18. Pf3xe5 a7-a6 19. Pe5-c6 Zwart gaf op.