'Mensen zien je graag in de vernieling liggen'; Jazz-zangeres Abbey Lincoln wordt beloond voor haar eigenwijsheid

Jazz-zangeres Abbey Lincoln trad op in de film 'The girl can't help it' werkte samen met Max Roach en Sonny Rollins en zette zich in voor de zwarte burgerrechten-beweging. Nu heeft ze eindelijk haar plek als zangeres gevonden. “Ik heb nooit voor het geld gezongen.' Zojuist verschenen: Abbey Lincoln : Wholly Earth

“I'm grievin' for my sister' zegt Abbey Lincoln, ter verklaring van het feit dat ze met een doos Kleenex op schoot op de bank zit te snikken. Het lijkt niet de ideale situatie voor een interview, maar ook deze 'show', vindt ze, moet maar doorgaan. Ze heeft 's ochtends gehoord dat haar collega Betty Carter overleden is maar haar optreden in het televisie-programma Reiziger in Muziek is toch prima verlopen. In 'Midnight Sun' van Lionel Hampton met een tekst van Johnny Mercer straalde ze zelfs. Hampton was trouwens de eerste baas van Betty Carter.

Net als de laatste, geboren als Lillie Mae Jones, heeft ook Abbey Lincoln verschillende namen gedragen sinds ze in 1930 als tiende kind van twaalf werd geboren als Anna Marie Wooldridge. Zo trad ze bijna twee jaar als 'Gaby Lee' op in een club op Hawai voor ze in '54 begon aan een dubbele Hollywood-carriere; als nachtclub-zangeres en als actrice. In '56 maakte ze haar eerste lp, een jaar later trad ze op in de speelfilm The Girl can't help it, roemrucht wegens Jayne Mansfield en Little Richard. Op het omslag van het Ebony magazine verscheen ze in een (afgedankte) jurk van Marylin Monroe en in de eerste Jazz Encyclopedia van Leonard Feather werd ze opgevoerd als 'Superior pop singer who has earned acceptance in jazz circles.'

Ze was een knappe meid, had een hoop geluk en hoefde nergens moeite voor te doen, zo vertelt ze, het kwam haar allemaal aangewaaid. Het enige waar ze in die jaren werkelijk naar op zoek was was 'a wonderful man'. Die vond ze in drummer Max Roach die haar in contact bracht met de groten van de jazz; Sonny Rollins, Coleman Hawkins en Eric Dolphy bijvoorbeeld. En met de burgerrechten-beweging van de zwarte bevolking, belichaamd door dominee Martin Luther King.

Het een en het ander leidde tot lp's met militante titels als We Insist (Freedom Now Suite), Straight Ahead en It's Time. In '64 trad ze voor het eerst in Nederland op met Max Roach en in '66 nog eens in het kader van het Holland Festival, begeleid door het Nederlandse orkest van Boy Edgar.

'During the '60s Miss Lincoln developed from a synthetic 'intimate' club singer into a far more individual performer, proud of her racial heritage' luidt het oordeel in de tweede editie van de Jazz Encyclopedia die kort daarna verscheen. Haar platenfirma's waren toen echter inmiddels ter ziele, in '68 werd Luther King vermoord en in '70 scheidde ze van Roach. Ze trad op in de speelfilms Nothin but a Man en For Love of Ivy en een aantal tv-shows. Pas in '73 maakte zij in Japan de nieuwe lp People in Me maar het duurde vervolgens nog eens vijf jaar voor die in Amerika verscheen. Een op die plaat aangekondigde reis naar Afrika is dan achter de rug met als souvenir een nieuw kapsel en een nieuwe naam: Aminata Moseka.

“Ik ben geen politicus en ook nooit geweest. Maar als gevolg van 'The Freedom Now Suite' kreeg ik als zangeres nauwelijks werk meer. Ze noemden me arrogant en 'a professional negro promoting African hairstyles'. Gelukkig kon ik ook nog acteren en had ik, onder anderen van Max (Roach) geleerd dat je niet per se naar de pijpen van anderen hoeft te dansen. Doe je dat wel dan ga je tenonder aan drank of drugs, denk maar aan Jayne Mansfield en Marylin Monroe. Mensen zien je graag in de vernieling liggen, ze zijn gek op verliezers.

“Zo'n tien jaar geleden, toen ik benaderd werd door Polygram Frankrijk vond ik eindelijk mijn plek als zangeres. Ze tonen meer begrip dan Amerikanen en laten me helemaal vrij in wat ik op de plaat wil zetten.

Dat laatste vind ik het allerbelangrijkst. Ik word nu beloond voor mijn eigenwijsheid. Ik heb nooit voor het geld gezongen. Als het me daar wel om te doen was geweest, was ik wel als hoer begonnen.'

“Ik ben dus geen politieke zangeres maar wel 'social', net als Billie Holiday en Bessie Smith dat waren. En ook Bob Dylan wiens 'Mr. Tambourine Man' ik gebruikte voor mijn vorige cd Who used to Dance. Met 'social' bedoel ik dat ik zing over mijn leven en dus ook dat van andere mensen. Ik zie mijzelf als 'dramatist' en geschiedschrijver. 'Music is the soundtrack for life in America'.'

Dat het in de meestal door haar zelf geschreven teksten op haar nieuwe cd Wholly Earth wemelt van de verwijzingen naar de natuur het uitspansel en vooral de zon, wat is daar zo 'social' aan? Abbey Lincoln hoeft nauwelijks adem te halen om het samen te vatten in drie 'headlines' achter elkaar:

“IK BEN EEN HEIDEN, IK AANBID GOD VIA DE ZON.'

“IK BEN EEN NACHCLUBZANGERES MET EEN SPIRITUAL LIFE.'

“MIJN LEVEN IS EEN GROOT EERBETOON AAN MIJN VOOROUDERS.'