Hollands Dagboek: Schelto baron van Heemstra

Onze nieuwe ambassadeur in Indonesie, Schelto baron van Heemstra (57) bood deze week zijn geloofsbrieven aan president Habibie aan. Hij heeft met zijn vrouw Godeke intrek genomen in de residentie in Jakarta.

Woensdag 28 oktober

Het lukt mij deze ochtend weer niet Radio Nederland te ontvangen, noch op de 41, noch op de 31 of 25 meterband. Er moet waarschijnlijk een krachtige externe antenne aan te pas komen. Ik mis de vertrouwde dagelijkse uitzending node. Van huis rechtstreeks naar het in de nabijheid gelegen Hotel Aryaduta waar een tweedaagse mensenrechtencongres wordt georganiseerd onder auspicien van de EU-vertegenwoordiging en de Britse Ambassade. De samenwerking tussen Indonesie op het gebied van mensenrechten staat centraal.

De zaal is vol, er zijn twee deskundigen uit Nederland overgekomen en ook Poncke Princen bevindt zich onder de deelnemers. Het piece de resistance vormt de toespraak van Minister van Buitenlandse Zaken Ali Alatas die een goed en samenhangend verhaal houdt. Mijn enige kanttekening is dat hij relatief veel nadruk legt op de economische mensenrechten waarbij de rijke Eerste Wereld wat eenzijdig veel verantwoordelijkheid krijgt toegeschoven. Het in hoog tempo groeiend aantal mensen dat onder de armoedegrens komt te verkeren als gevolg van de huidige economische crisis moet wel een nachtmerrie zijn voor de Indonesische regering. Er is zonder meer sprake van onderlinge samenhang tussen deze en andere vormen van mensenrechten zoals burgerlijke, politieke en culturele. Op de Ambassade heb ik een gesprek met de Nederlandse directeur Azie en Oceanie van het Verenigde Naties Bevolkingsfonds UNFPA, mevrouw Imelda Heinkin. De economische malaise treft de Indonesische gezinsplanning zwaar. Het zogenaamde 'Dua Cukup' (twee is genoeg) programma liep voorheen opvallend goed maar op 't ogenblik kunnen vele Indonesiers zich geen condooms en andere voorbehoedsmiddelen meer veroorloven.

Tot slot zeg ik mijn gesprekspartners toe dat ik bij mijn broodheren en -dames een financiele injectie voor het programma zal bepleiten al zijn wij van de UNFPA reeds op een na de grootste donor en is de financiele ruimte beperkt.

De volgende bezoeker is de jeugdige directeur van de Indonesisch-Nederlandse Kamer van Koophandel, de INA. De bilaterale handelsbetrekkingen en het wel en wee van het Nederlands bedrijfsleven hier vragen om intensieve aandacht en ik verheug mij enorm op dit onderdeel van mijn takenpakket. In Argentinie waar ik van '90-'94 verbleef was de commercie de hoofdtaak; helaas was dat gedurende de afgelopen vier jaar in Paramaribo niet het geval.

's Avonds zijn Godeke en ik te gast bij mijn tweede man Bernard Berendsen die de leden van de vriendschapsvereniging Indonesie-Nederland, de PPIB, voor een lezing met discussie heeft uitgenodigd. De meesten spreken voortreffelijk Nederlands. Talrijke aanwezigen zijn in de jaren '45-'49 betrokken geweest bij de strijd tegen de Nederlandse kolonisator, maar nu onderhouden zij goede banden met Nederlandse veteranen die destijds in Indonesie hebben gevochten. Twee journalisten, Aristides Katoppo en Nono Anwar Makarim, en de studentenleider Pius Lustri Lanang belichten elk de rol van het studentenverzet vanaf 1945, natuurlijk met de nadruk op de afgelopen maanden.

Donderdag

1.10 uur. De telefoon. Mijn jongste zoon Willem Feyo belt om te zeggen dat zijn vrouw Popie zojuist een zoon, Lance Feyo Alex-ander, op de wereld heeft gezet. Hij weegt 9 pond, is 53 cm lang en uitzonderlijk behaard. Hiermee valt hij in de categorie van een illustere voorvader, de Friese roofridder Grote Pier van wie beweerd wordt dat die zich naar zijn moeder Van Heemstra noemde (vader onbekend).

Het doet ons veel verdriet dat we wederom bij de geboorte van een kleinkind zo ver weg zijn; alleen bij de geboorte van de eerste kleindochter waren we in Nederland. Nu stellen we ons voorlopig tevree met ge-emailde foto's.

Om half tien komt de plaatsvervangend Chef Protocol van het ministerie van Buitenlandse Zaken ons afhalen. Razendsnel gaat het richting Paleis. Vanochtend niet de gebruikelijke verkeersopstoppingen die het verkeer vaak geheel lamleggen. De weg wordt schoongeveegd, tant pis voor de overige weggebruikers! Bij het Paleis aangekomen stellen we ons in slagorde op. Ik groet de Indonesische en Nederlandse vlaggen en vervolgens wordt het Wilhelmus door een militaire kapel op indrukwekkende wijze ten gehore gebracht. Meer nog dan in Nederland roept dit alles emoties op bij de aanwezigen, zeker gezien de betekenis van deze plek. Binnen teken ik het gastenboek waarna mijn stafleden en ik door de Chef Protocol en een aide de camp vergezeld worden naar de vertrekken van President Habibie. Het overhandigen der geloofsbrieven behelst in feite mijn aanmelding per brief door Hare Majesteit Koningin Beatrix en de afmelding van mijn voorganger. Ik word voorgesteld aan een aantal ministers en dignitarissen, te beginnen met minister Alatas. Het volgende onderdeel van de ceremonie is een persoonlijk onderhoud met het Staatshoofd. Van het ruim een half uur durend gesprek mag ik releveren dat hij aan het eind zijn computers en zijn opvallende ICT-kennis toonde. Niet verwonderlijk gezien zijn studie in Delft en Aken. Ik ben bepaald onder de indruk gekomen van de charme en het enthousiasme van president Habibie. Bij vertrek van het paleis wordt ditmaal het Indonesisch volkslied gespeeld.

Nadat we in recordtijd terug zijn bij de residentie gaat de Nederlandse vlag in top. Champagne bezegelt de nieuwe status. Aan de lunch zitten ter kennismaking alle Nederlandse journalisten die in Jakarta zijn geaccrediteerd. Hun rol is een belangrijke. Ook voor mij vormen ze een belangrijke bron van informatie en ik ga er vanuit dat de ambassade dat ook voor hen kan zijn.

's Avonds vindt de receptie ter gelegenheid van Turkije's 75e nationale dag plaats. Mijn Turkse collega heeft helaas zelf het vliegtuig gemist en laat de honneurs door zijn naaste medewerker waarnemen. Na kennismaking met mijn Amerikaanse collega die de komende jaren een belangrijke gesprekspartner zal zijn, voeg ik me bij Godeke in het Erasmushuis waar een voordrachtsavond van de Vlaanse Tine Ruysschaert plaatsvindt voor een bomvolle zaal. Terecht! Wij kennen haar al uit Suriname en zij heeft de gave een avondlang het publiek te kunnen ontroeren met de gedichten die zij voordraagt. Zeker driekwart van de zaal bestaat uit jonge, enthousiaste Indonesische studenten die vooral bij de klassieken als Herman Gorter opveren.

Vrijdag

Vandaag is het personeelsdag. In alle vroegte trekken bijna alle lokale en uitgezonden ambassadeleden erop uit met bus en boot om de onderlinge band te versterken. De bestemming is het eiland Bidadari en het nabijgelegen Onrust. Wij praten, zingen, eten, spelen spelletjes en beantwoorden vragenlijsten over wat wij aan historische en biologische bijzonderheden op het eiland ontwaren. Een mooi initiatief dat de gelegenheid biedt nieuwe talenten in medewerkers te ontdekken, of het nu om zang of touwtrekken gaat.

Thuis ligt de binnengekomen koerier te wachten. Dat betekent behalve gezellige brieven een grote stapel kranten.

Wat ik al bij geruchte had gehoord is dat mijn goede vriend en jaargenoot Jaap Ramaker zijn tijd niet zal kunnen uitdienen in New York. Zonder iets aan de kwaliteiten van de thans benoemde collega Van Walsum af te doen vind ik het wel bijzonder spijtig voor Ramaker, zeker gezien de wijze waarop hij zich voor de kandidatuur van Nederland voor de zetel in de Veiligheidsraad heeft ingezet.

We eten met het echtpaar Berendsen in Cafe Batavia, een begrip voor een ieder die hier ooit heeft gewoond. Deze in het oude centrum gelegen voormalige herensocieteit zweemt nog immer naar het koloniale tijdperk. Tussen de vele portretten aan de wanden hangt er een van mijn bet-overgrootvader s'Jacob die hier van 1881-1884 Gouverneur-Generaal was. In die tijd kwam de Krakatau tot uitbarsting alsook zijn relatie met het Nederlandse parlement. Over het laatste moet ik nog het fijne te weten zien te komen.

Zaterdag

Het huis gelijkt een bijenkorf: de L-vormige 'zaal' die de zitkamer vormt van onze tijdelijke huisvesting (de eigenlijke residentie zal de komende 1 a 2 jaar een ingrijpende verbouwing moeten ondergaan) wordt opgetuigd voor het diner dat vanavond gehouden wordt ter ere van de inauguratie van het Nationale Archief.

Van de gasten is ongeveer de helft van Indonesische nationaliteit; zij zijn de wegbereiders van het project die ook het Indonesische draagvlak ervan moeten garanderen. Verder zijn aanwezig de architecten, vertegenwoordigers van culturele instellingen en van het bedrijfsleven en de aannemers.

Zondag

Godeke's verjaardag, een dag die in huize van Heemstra niet ongemerkt voorbij pleegt te gaan. Behalve een passende viering is het belangrijkste programmapunt vandaag de opening van het Reinier de Klerkhuis.

Van de 450 aanwezigen is de hoofdgast Staatssecretaris Akbar Tandjung. Ik moet als tweede spreken en alles gaat goed tot het moment van het aanbieden van het cadeau, een fraaie kopie van een schilderij van Reinier de Klerk afkomstig uit het Rijksmuseum. Het blijkt zo goed ingepakt dat het een waar gevecht wordt om samen met de onderdirecteur van het Erasmushuis Ton Hamoen, voor het front van de troep het bubbeltjesplastic te verwijderen. Aan het eind van de rij sprekers komt de Staatssecretaris en uitgerekend op dat moment laat de electriciteit het afweten waardoor zijn woorden geheel verloren gaan en hij bovendien bijna in het duister komt te staan. Pijnlijk, maar het mag de feestvreugde niet drukken.

Hierna thuis een voorbespreking met de inmiddels aangekomen delegatie onder aanvoering van Directeur-Generaal van de BEB (Buitenlandse Economische Betrekkingen) van het Ministerie van Economische Zaken, Drs. F.A. Engering. Frans Engering is hier gekomen in zijn hoedanigheid van Nederlands co-voorzitter van de gemengde economische commissie om de stand van zaken van samenwerkingsprojecten te bespreken op tal van gebieden zoals landbouw, tropische bosbouw, energie, transport, openbare werken enz. Na verbreking van de ontwikkelingssamenwerkingsrelatie in 1992 coordineert het Ministerie van Economische Zaken de samenwerking op deze terreinen.

Maandag

Hoera! Vandaag eerste ontvangst van Radio Nederland. De besprekingen tussen de Nederlandse en Indonesische delegaties verlopen vlot. Na de lunch bezoeken we de Minister van Buitenlandse Zaken, Ali Alatas. Uitstekende sfeer waarbij in het een uur durend gesprek onder meer het millenniumvraagstuk aan de orde komt. Velen in Indonesie zien het nog tezeer als een luxe-probleem, maar niet Minister Alatas.

Alleen al op het gebied van transport en distributie van goederen in zo'n uitgestrekt eilandenrijk als Indonesie kunnen de consequenties dramatisch zijn. 's Avonds een receptie ten huize van handelsraad Fred Olthof waar vertegenwoordigers van het Nederlands bedrijfsleven van gedachten wisselen met de delegatie.

Dinsdag

Terwijl Godeke naar haar dagelijkse les Bahasa Indonesia gaat, begint de ochtend van de Engering-missie inclusief mijzelf met een bezoek aan Minister Ginandjar van Economie, Financien en Industrie. Verder staan Minister Budiono van Nationale Ontwikkeling en Minister Hartarto van onder meer Bestuurlijke Hervorming op het programma.

De lunch thuis wordt voorafgegaan door ondertekening van een memorandum waarin de verlenging van het samenwerkingsprogramma voor 1999 wordt vastgelegd. Helaas staat de lunch onder tijdsdruk in verband met het volgende bezoek, aan de Minister van Handel, Rahardi Ramelan. Tot slot van het bezoek van Frans Engering volgt een nabespreking op de Ambassade waarna hij terugvliegt naar Nederland.

Later eten Godeke en ik bij Douwe en Leuntje Spil die we hebben leren kennen via gezamenlijke vrienden, Cees en Netty de Groot, die vanavond ook aanwezig zijn. Douwe en Leuntje zijn pioniers op het gebied van keramiek- en meubelexport en verschaffen werk aan zo'n 600 man. De prachtige, veelal teakhouten meubels vinden gretig aftrek in Nederland. Een mooie en dierbare avond.

Woensdag 4 november

Vandaag staat mijn programma vol bezoekers en af te leggen bezoeken. Achtereenvolgens heb ik medewerkers van de Directie Gebouwen uit Nederland, overgekomen in verband met de verbouwing van de residentie en de Ambassade, een Directeur van de Centrale Bank van Indonesie kennismakingsbezoek bij de Deense ambassade en lunch met de Australische collega.

's Middags een ontmoeting met de zogenaamde 'blokhoofden', die in geval van crisis ieder het aanspreekpunt vormen voor de Nederlanders in hun omgeving. Zij krijgen op hun beurt weer aanwijzingen van de Ambassade. Afgelopen mei heeft het blokhoofdensysteem zijn nut bewezen. Hopen maar dat het verder tot een papieren exercitie beperkt blijft.

's Avonds zijn we in het Erasmushuis voor de opening van een zeer bijzondere tentoonstelling, 32 etsen van Rembrandt. Voor de genodigden die in groten getale zijn komen opdagen houdt Johan ter Molen de onderdirecteur van Museum Boijmans van Beuningen dat de prenten uitleent, een boeiende inleiding waarbij hij Rembrandt in een historisch kader zet.

Veel dank verdient de stichting 'Vrienden van het Erasmushuis', bestaande uit Indonesische en Nederlandse bedrijven en particulieren, voor de bijdrage aan deze unieke tentoonstelling.

Kleinzoon Lance en moeder Popie maken het goed en van J.J.Steenhuis heb ik deze week uiteindelijk gewonnen.