Uitlevering Pinochet kan 'stilte' doorbreken

Zullen de Britse Law Lords in de zaak tegen de Chileense ex-dictator Pinochet oordelen dat een land niet het staatshoofd van een ander land kan vervolgen? Of zullen ze argumenteren dat ook een staatshoofd geen volmacht voor zware misdaden heeft?

De uitleveringsprocedure tegen de Chileense ex-dictator Augusto Pinochet is de beste gelegenheid om “de muur van stilte' te doorbreken die de wreedheden uit zijn regime omringt.

Dat argument heeft de Britse hoogleraar en mensenrechtenadvocaat Ian Brownlie gisteren in het midden gebracht tijdens het hoger beroep over de wettigheid van Pinochets eventuele uitlevering door het Verenigd Koninkrijk aan Spanje. Volgens Brownie moeten andere landen Pinochet vervolgen omdat de nabestaanden van zijn slachtoffers in Chili “machteloos' zijn doordat Pinochet zichzelf en zijn mannen in eigen land “heeft beschermd met een interne amnestie'.

Brownlie, die optreedt namens een aantal mensenrechtenorganisaties nabestaanden van Pinochets slachtoffers en een Britse arts die is gemarteld, voerde het woord op de tweede zittingsdag van de rechtskamer van het Britse Hogerhuis, de Law Lords. De Law Lords zijn de hoogste nationale beroepsinstantie. Het is voor het eerst dat de Law Lords een dergelijke hoorzitting houden waarin derde partijen worden gehoord.

Het beroep bij het Hogerhuis was ingediend door de Britse Kroon die optreedt namens Spanje, nadat het Britse Hooggerechtshof eerder had vastgesteld dat Pinochet niet kan worden uitgeleverd aan dat land. Als ex-staatshoofd kan hij niet worden vervolgd of uitgeleverd, aldus het Hof.

Op Spaans verzoek werd Pinochet op 16 oktober in Londen gearresteerd, terwijl hij in een prive-kliniek verbleef voor een rugoperatie. Spanje wil dat Pinochet terecht staat voor misdaden tegen de menselijkheid tijdens zijn bewind van 1973 tot 1990, zoals het martelen en vermoorden van 3.000 politieke tegenstanders, onder wie Spaanse staatsburgers.

Als de Law Lords het vonnis van het Hogerhuis niet verwerpen komt Pinochet onmiddellijk vrij. Op een luchtmachtbasis bij Oxford staat een Chileens vliegtuig klaar om de 82-jarige generaal terug te brengen naar Chili. Verwerpen zij het vonnis, dan is onduidelijk of Pinochet wordt uitgeleverd. In laatste instantie beslist de minister van Binnenlandse Zaken, Jack Straw, over de kwestie. Daarin worden ook politieke argumenten meegewogen. De zaak-Pinochet heeft geleid tot een diplomatieke crisis tussen Groot-Brittannie en Spanje enerzijds en Chili anderzijds.

Op de eerste dag van de zitting bij de Law Lords betoogde de Kroon dat Pinochet niet gevrijwaard is voor uitlevering of vervolging. Een deel van de misdaden waarvoor Spanje hem wil vervolgen zou hij hebben begaan voordat hij als staatshoofd aantrad, of nadat hij in 1990 formeel was afgetreden. Maar “zelfs het staatshoofdschap is geen volmacht voor misdaden', aldus de openbare aanklager, Alun Jones. Pinochet om die reden laten gaan noemde hij “een schending van elementaire principes van mensenrechten en persoonlijke verantwoordelijkheid.'

Het Hooggerechtshof heeft gezegd geen mening te geven over Pinochets vermeende misdaden, maar alleen over de geldigheid van het verzoek tot arrestatie en uitlevering. Het Hof vindt dat landen elkaars staatshoofden niet kunnen vervolgen. Dat kan alleen een internationaal strafhof.

De huidige twaalf Law Lords, ook Lords of Appeal in Ordinary geheten, zijn lid van het Hogerhuis, de Britse Eerste Kamer en hebben een juridische achtergrond. Zij kunnen als hof van beroep optreden in zaken waarbij alle andere beroepsmogelijkheden zijn uitgeput - het zogeheten Court of last resort.

De Law Lords komen pas in actie als met een beroep een algemeen publiek belang is gediend. Voor het formuleren van hun oordeel nemen zij meestal de tijd: soms weken, meestal maanden. Het beroep in de zaak-Pinochet diende ongebruikelijk snel. Mogelijk komt hun oordeel volgende week, al gebeurt dat waarschijnlijk in de vorm van een snap judgement en volgt de volledige argumentatie later. Gisteren is de zitting naar volgende week verdaagd.

Oorspronkelijk had het volledige Hogerhuis jurisdictie, maar sinds 1844 kan alleen een selecte groep peers met een juridische achtergrond als beroepsrechter optreden. De regering-Blair wil samen met de afschaffing van het erfelijke lidmaatschap van de Lords ook een einde maken aan de positie van de Lords als laatste beroepsinstantie, maar zij zoekt nog naar een alternatief. Voorlopig neemt de invloed van de Law lords niet af: vanaf volgend jaar, als de Europese Conventie voor de Rechten van de Mens in de Britse wet is verankerd moeten de Law Lords beoordelen of lagere rechters op dat gebied hun werk goed doen.