Terugkeer Bosniers moeilijk uitvoerbaar

In Paars II is een heftig en ingewikkeld probleem opgedoken over de bejegening van asielzoekers. De vraag is wie onder welke voorwaarden naar hun land van herkomst kunnen worden teruggestuurd.

Het voorstel van Tweede-Kamerlid Boris Dittrich (D66) om Bosnische vluchtelingen die niet langer dan drie jaar de A-status hebben terug te sturen, betreft volgens VluchtelingenWerk Nederland een groep van 8.316 vluchtelingen.

Sinds 1995 geldt het beleid om vluchtelingen uit Bosnie een zogeheten VVTV-status te geven, een vergunning voor tijdelijk verblijf.

Voor VVTV'ers geldt dat na drie jaar wordt beoordeeld of zij recht hebben om nog langer in Nederland te blijven.

Volgens VluchtelingenWerk is ten onrechte de suggestie gewekt dat na 1995 A-statussen “als zegeltjes bij de boter' zijn verstrekt. Volgens een beleidsmedewerker van VluchtelingenWerk zijn de 8.316 A-statussen die ondanks de beleidswijziging aan Bosnische vluchtelingen zijn verleend op goede gronden verstrekt.

Dittrich betwist niet dat de A-statussen op goede gronden zijn verstrekt, maar hij beroept zich op artikel 15 van de Vreemdelingenwet waarin staat dat als het land van herkomst van vluchtelingen veilig is, de A-status kan worden ingetrokken. Dit artikel wordt in de praktijk zelden toegepast, Dittrich wil dat daar verandering in komt. Volgens Dittrich moeten ook vluchtelingen uit andere landen op grond van dit artikel kunnen worden teruggestuurd. Staatssecretaris Cohen (Vreemdelingenbeleid) zei afgelopen dinsdag al in de Tweede Kamer dat hij over de toepassing van artikel 15 in het algemeen best wil nadenken. Hij is er alleen tegen om de discussie nu te richten op de Bosniers.

Staatssecretaris Cohen vindt dat het terugsturen van vluchtelingen naar Bosnie in strijd is met het verdrag van Dayton, waarmee de oorlog in Bosnie in december 1995 werd beeindigd. In dat verdrag staat dat vluchtelingen moeten terugkeren naar hun oorspronkelijke woonplaatsen.

In de praktijk is dat echter vaak niet mogelijk omdat een moslim-vluchteling zijn leven in een thans door Bosnische Serviers bewoond gebied niet zeker is.

Als moslims toch worden teruggestuurd zullen zij zich moeten vestigen in de gebieden waar de moslims thans de meerderheid hebben. Dit zou de etnische zuiveringen die tijdens de oorlog zijn uitgevoerd, bestendigen en het verdrag van Dayton ondergraven.

De UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, heeft daarom scherpe kritiek geuit op Duitsland dat vluchtelingen terugstuurt naar heel Bosnie. Maar Dittrich zegt dat hij dit niet met zijn voorstel beoogt. Hij wil alleen vluchtelingen terugsturen wier oorspronkelijke plaats van herkomst veilig is.

Dit maakt de groep Bosniers die voor terugkeer in aanmerking zou komen, nog weer kleiner. De meeste Bosnische vluchtelingen komen immers juist uit gebieden die door een andere etnische groep zijn bezet. Maar Dittrich vindt het niet belangrijk dat zijn voorstel slechts een relatief kleine groep vluchtelingen zou betreffen. Hij zegt dat het hem gaat om het principe van het uitvoeren van artikel 15 van de Vreemdelingenwet.

Dittrich meent dat ieder geval individueel moet worden beoordeeld. Dit lijkt praktisch onuitvoerbaar omdat de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND) nu al overbelast is. Maar Dittrich zegt dat het aan de staatssecretaris is om dat op te lossen.

Met het ontbreken van precedenten zal het in de praktijk niet eenvoudig blijken om de intrekking van A-statussen voor de rechter overeind te houden. De rechter is geneigd behalve naar de letter van de wet ook te kijken naar wat tot dusver de praktijk is geweest.

Het intrekken van de A-status ligt zeer gevoelig.

Tot dusver gold de status als een garantie voor permanent verblijf in Nederland. Alleen in het geval van gevluchte Irakezen die naar hun land met vakantie bleken te gaan, is overwogen om statussen in te trekken.

Ook crimineel gedrag kan een reden zijn tot intrekking van de A-status. Aan de veiligheid van een land zoals die in artikel 15 staat omschreven, zijn hoge eisen verbonden. Als daar in Bosnie al aan wordt voldaan, is het slechts op sommige plaatsen.

Intrekken van A-status ligt zeer gevoelig