Siemens is Philips in het kwadraat

Bijna tien jaar na Philips' operatie Centurion reorganiseert concurrent Siemens als nooit tevoren. Door de comfortabele financiele situatie van het Duitse concern zijn noodzakelijke ingrepen lang uitgesteld.

De woorden van Siemens' bestuursvoorzitter Heinrich von Pierer waren begin jaren negentig voor het gekwelde Nederlandse elektronicaconcern een pleister op de wonde. “Eigenlijk boft Philips, want bij jullie is er tenminste sprake van financiele urgentie. Bij Siemens is het veel moeilijker om mensen te veranderen'.

Met die woorden stak de Duitse topman Jan Post, de verantwoordelijke man voor Philips Nederland, een hart onder de riem. De saneringsoperatie Centurion deed Philips wel pijn, maar door het dreigende faillissement zag iedereen de noodzaak.

Het grote en rijke Siemens, nu goed voor een omzet van bijna 120 miljard mark, heeft nooit financiele zorgen gekend. Vijf jaar geleden begon Von Pierer het zogeheten TOP-programma (Time Optimized Proces) waar hogere productiviteit en meer innovatie hoog in het vaandel stonden. Met weinig effect, liet de Duitse zakenkrant Handelsblatt gisteren in een commentaar bitter weten. “In de afgelopen zes jaar heeft Von Pierer altijd beterschap beloofd maar bereikt heeft hij tot nu toe weinig.' Volgens analist E. de Graaf van zakenbank ING Barings heeft met name Siemens van oudsher een sterke balanspositie (veel eigen vermogen, weinig schulden) bijgedragen aan de relatief trage wijze waarop bij het Duitse concern is ingegrepen. De balans mag sterk zijn, de resultaten laten veel te wensen over.

Ter illustratie: het rendement op het eigen vermogen zou tegen de eeuwwisseling 15 procent moeten bedragen, maar dat lijkt gezien het rendement in het afgelopen jaar (9,7 procent) niet haalbaar. Kritiek kwam er de afgelopen jaren vooral uit de financiele wereld omdat het aandeel van de “Siemens Bank', de bijnaam van het concern in Duitsland, al jaren onder de maat presteert.

Von Pierer heeft zich altijd verzet tegen de roep uit de financiele wereld om het concern op te splitsen. Ook op dit vlak is Siemens goed vergelijkbaar met Philips dat zich al jarenlang teweer moet stellen tegen vergelijkbare ideeen. Nog meer dan Philips is Siemens een uitgestrekt conglomeraat van sterk uiteenlopende activiteiten. “Siemens is Philips in het kwadraat', zegt De Graaf.

De enorme omvang van Siemens, van bouw tot telecom, van medische systemen tot energiecentrales, zou tot concurrentievoordeel leiden. “Wij zijn bijvoorbeeld het enige bedrijf ter wereld dat zelfstandig een ziekenhuis kan bouwen', verklaarde Von Pierer eens. Een dergelijke omvang kan echter alleen een voordeel zijn wanneer een concern erin slaagt zijn verkoopinspanningen van de diverse onderdelen goed op elkaar af te stemmen.

Aan de veelzijdigheid van Siemens lijkt langzamerhand een eind te komen, zo bleek deze week. De winst (plus 2 procent tot 2,7 miljard mark) en de omzet (plus 10 procent) laten weliswaar nog een stijging zien, maar Von Pierer gaat nu snijden in het concern. De chipdivisie, die in het afgelopen boekjaar voor 1,5 miljard mark in het rood kwam, en ook delen van de telecom- en automatiseringsdivisie moeten hun heil buiten de Siemens-familie zoeken. Met de verkoop van deze onderdelen (al of niet via een beursgang) verdwijnt zo'n 17 miljard mark omzet en 60.000 van de 416.000 banen.

Vooral met de chips heeft Siemens al jaren problemen. Als erfenis van het zogeheten megachipproject met Philips in de jaren tachtig heeft het Duitse concern zich vooral toegelegd op geheugenchips en juist in dit segment vindt de grootste prijzenslag plaats. Philips heeft zich, na het opgeven van het megachipproject, teruggetrokken uit de geheugenchips en verdient nu nog altijd veel geld met chips voor andere toepassingen dan computers, met name voor de telecommunicatie.

Philips houdt nog altijd vol dat de chipproductie een onmisbaar bestanddeel is van een concern dat een serieuze rol wil vertolken op de markt voor consumentenelektronica. Halfgeleiders zijn voor Philips ook veel belangrijker dan voor Siemens. Dat geldt (relatief) naar omzet gemeten, maar zeker ook wat betreft resultaat. Liggen de chipactiviteiten Siemens zwaar op de maag, voor Philips is het de kurk waar het op drijft.

Daar komt bij dat de chipproductie van Philips van groot strategisch belang is voor de elektronicadivisie. Bij Siemens is dat argument nooit opgegaan omdat het concern geen specialist is in de productie van dergelijke chips. Daar komt nog eens bij dat Siemens twee jaar geleden een einde heeft gemaakt aan de productie van televisies en hifi-apparatuur.

Een belangrijke overeenkomst tussen beide bedrijven ligt momenteel op het terrein van de zaktelefoons. Siemens' avontuur in zaktelefonie duurt al veel langer dan dat van Philips, maar ook de Duitse activiteiten waren op dit terrein geen doorslaand succes. Het concern heeft een aardige positie opgebouwd op de thuismarkt, maar de ontwikkeling van mobiele telefonie in Duitsland loopt ver achter bij die in de Scandinavische landen waar succesvolle bedrijven als Nokia en Ericsson opereren. In mondiaal marktaandeel is Siemens bijna twee keer zo groot als Philips. Evenmin als het Nederlandse concern slaagt Siemens erin geld te verdienen in zaktelefonie al is de omvang van de tekorten volgens financieel analisten onvergelijkbaar met het miljard aan verlies dat Philips dit jaar heeft geleden.

In voorzichtige bewoordingen gaf topman Von Pierer gisteren aan dat Siemens op zoek is naar versterking op het terrein van personal computers en zaktelefoons.

Siemens zou interesse hebben getoond voor de productiefaciliteiten van zaktelefoons van Hyundai. Ook Philips is na het afbreken van de gezamenlijke onderneming met het Amerikaanse Lucent, op zoek naar een partner op dit terrein. Analist Eric de Graaf acht een samenwerking tussen beide Europese bedrijven moeilijk denkbaar maar niet uitgesloten. Daartegen pleit volgens De Graaf dat beide bedrijven waarschijnlijk moeite zouden hebben om voor een eventuele samenwerking de eigen merknaam op te geven. “Ze zouden samen wel nummer vier of vijf in de wereld worden. Dat geeft body.'

    • Erik van der Walle
    • Michiel van Nieuwstadt