Brussel bezorgt Tsjechen koude douche

De EU heeft Tsjechie deze week een zeer laag rapportcijfer gegeven voor de voortgang die is en wordt gemaakt op weg naar het lidmaatschap. Praag vindt de kritiek terecht, maar wat hard geformuleerd, en belooft beterschap.

'De EU heeft onder woorden gebracht wat iedere gewone Tsjech elke dag voelt'

Jarenlang was de Tsjechische Republiek de beste leerling in het klasje van ex-communistische landen. Het land liep voorop in privatisering, invoering van de vrije markt en democratisering. De twee Vaclavs (ex-premier Vaclav Klaus en president Vaclav Havel) waren de verpersoonlijking van het succesverhaal: Tsjechie zou zonder enige twijfel als een van de eersten lid worden van de Europese Unie.

Maar deze week kreeg het land een flinke koude douche, zoals het economische dagblad Hospodarske Noviny het uitdrukte. Europees commissaris Hans van den Broek kon er in zijn voortgangsrapport over de kandidaat-lidstaten niet meer van maken: Tsjechie is te laks met het aannemen van nieuwe wetgeving, het doorvoeren van bestuurlijke hervormingen en wat in termen van de Europese Unie institution building wordt genoemd. Met name de Tsjechische rechtspraak is ver onder de Europese maat. Het land raakt achterop in de kopgroep van kandidaat-lidstaten.

“Stel je voor hoe het in 2005 zal zijn', fantaseerde het dagblad Lidove Noviny vervolgens. “Lange files langs al onze grenzen. Polen, Duitsers en Oostenrijkers bewaken druk de buitengrenzen van de Europese Unie en controleren iedere Tsjechische staatsburger grondig, want Tsjechie zal geen EU-lid zijn. Tsjechische bedrijven zullen hun producten niet kunnen uitvoeren naar de landen van de EU. Hongarije en Polen zullen lid zijn, Tsjechie niet.'

Pavel Telicka, staatssecretaris voor Europese Integratie, geeft toe dat de klap in Praag hard is aangekomen. Hij wil zich niet verschuilen achter de woorden van zijn eigen premier, Milos Zeman, die de verantwoordelijkheid voor de huidige 'puinhoop' geheel bij de vorige regeringen legt.

“Het is heel goed dat iemand eindelijk eens de waarheid zegt aan diegenen die altijd beweerd hebben dat we nummer een zijn in Midden-Europa', was de karakteristieke reactie van de premier die geen gelegenheid voorbij laat gaan om zijn voorganger Klaus zwart te maken. De “zwijnenstal' die de regering-Klaus heeft achtergelaten, “kan niet in een jaar worden uitgemest', zo zei hij onlangs in een vraaggesprek.

Staatssecretaris Telicka vindt dat wat ver gaan, en doet een poging tot relativeren. “Omdat we altijd nummer een waren worden we extra kritisch bekeken', denkt Telicka. Hij is het in grote lijnen eens met de kritiek uit Brussel, maar vindt dat het rapport van de Europese Commissie over Tsjechie hier en daar wat sterk is aangezet. Begin december wil de Tsjechische regering met een formeel antwoord komen.

De reden voor de slechte Tsjechische prestatie is volgens de staatssecretaris voor Europese Integratie de politieke instabiliteit van de afgelopen twee jaar. Vorig najaar viel de regering-Klaus een paar maanden nadat de Tsjechische economie was beginnen te haperen. Begin dit jaar kwam een interim-regering aan de macht en sinds de zomer maakt de sociaal-democratische minderheidsregering van Milos Zeman de dienst uit. Van wetgeving is er in die hele periode nauwelijks sprake geweest.

Telicka verwacht dat daar nu snel verandering in zal komen. President Havel heeft onmiddellijk tot actie gemaand en de Tsjechische regering is in spoedzitting bijeengekomen. Volgens Telicka zal het resultaat al over enkele weken zichtbaar worden in concrete maatregelen op het gebied van bestuurlijke vernieuwing. “In zeker opzicht komt deze kritiek net op tijd.'

Maar dan moet de regering van de sociaal-democraat Zeman wel veel actiever worden dan zij de afgelopen maanden geweest is.

Wetgeving zoals de Europese Commissie die eist, is in Praag nog niet in voorbereiding. En als die al op papier komt, is het nog maar de vraag of het Tsjechische parlement in staat is besluiten te nemen. Milos Zeman staat aan het hoofd van een minderheidsregering die afhankelijk is van de steun van zijn gezworen vijand, ex-premier Vaclav Klaus. Bepaald geen garantie voor het inhalen van verloren tijd.

Intussen beginnen de Tsjechen zich openlijk af te vragen of ze nou wel of niet in een rechtsstaat leven. Kort geleden werd de rechts-extremistische Miroslav Sladek - leider van de Republikeinse Partij, die bij de jongste verkiezingen uit het Tsjechische parlement verdween - voor de tweede keer binnen een jaar vrijgesproken van het beledigen van een bevriende natie. Begin vorig jaar had hij het Duitse volk uitgescholden tijdens een bezoek van de Duitse bondskanselier. Het gold deze tweede keer geen beroep, maar een heropening van hetzelfde proces. Zelfs de rechter was dezelfde en kwam dan ook tot dezelfde uitspraak. Wie in Tsjechie in een juridische procedure belandt kan tot in lengte van dagen verder procederen zonder een stap verder te komen.

“De Europese Commissie heeft nu vastgesteld dat er geen echt recht bestaat in het huidige Tsjechische rechtssysteem', reageerde Mlada Fronta Dnes na het bekend worden van het kritische rapport uit Brussel. “De EU heeft onder woorden gebracht wat iedere gewone Tsjech elke dag voelt', aldus de krant.