Alles wordt film

In landen die niet bezet zijn geweest, wordt anders tegen het hakenkruis aangekeken dan in landen waar de nazi's een paar jaar de baas zijn geweest.

Dat leid ik af uit het vrijmoediger gebruik van het runeteken in de nooit bezette naties. Het is alweer jaren geleden dat ik me verbaasde over een optocht van neonazi's in Washington. De jongelui konden daar gewoon met hun rood-zwart-witte armband op straat lopen zonder een pak rammel te krijgen. Ze werden beschouwd als een club met een eigenaardige liefhebberij; een onder de vele. In een Nederlandse of een andere continentaal-Europese stad zouden ze niet ver komen. Tenminste dat hoop je nog altijd. De swastika behoudt een aantrekkingskracht die niet te vertrouwen valt.

Vorige week is in de VS de film American History X in premiere gegaan. De X is een waarschuwing: daar valt iets onfatsoenlijks te verwachten. De advertentie toont een groot portret van de hoofdrolspeler Edward Norton met een kaalgeschoren schedel. Op zijn borst is een hakenkruis van reuzenformaat getatoeeerd en om zijn bovenarmen draagt hij tatoeages die prikkeldraad voorstellen. Hij speelt een jongeman die zich met zijn kameraden in Venice Beach, Californie, heeft belast met het herstel van de rassenzuiverheid. Er stonden wat citaten uit jubeldende recensies bij: de weergave van de werkelijkheid als aanklacht. Het geheel wekte de indruk dat ik deze film niet wilde zien, maar toch moest gaan omdat het misschien goed zou zijn voor mijn opvoeding.

Het was wat de illustratie in de advertentie had beloofd: geen pretje. De leden van de vereniging hebben hun kamertjes en clubhuis met de voorgeschreven vlaggen en vaandels versierd, en ze dragen ordetekens. Dat is allemaal in Venice Beach in speciale winkels te koop. Tot zover zou je het nog als een ontspoord Indiaantje spelen kunnen beschouwen. Maar dan komt de geweldpleging met een paar werkelijk infame scenes. Daar hoef je niets van in een film te zien om te geloven dat het soms in het echt gebeurt. Als je in de bioscoop zit en er minutenlang niet toe kunt komen om te volgen wat er op het doek wordt vertoond, ben je naar de verkeerde film gegaan. Tot die conclusie was ik langzamerhand gekomen.

Deze acteur hoort in zijn hoofdrol tot een keurig gezin dat niets van zijn doen en laten moet hebben, en wanhopig probeert vast te houden aan het oorspronkelijke familieleven. Men zit aan tafel. Hij, de oudste zoon begint zijn boodschap uit te dragen.

Hij wordt tegengesproken, wat zijn bedoeling is, want dat geeft hem de gelegenheid zijn hele redevoering af te steken. En dit zou de enige reden kunnen zijn om er toch heen te gaan als de film in Nederland komt. Daar bereikt Edward Norton als acteur een hoog niveau, zoals de recensent het noemt.

Geen hiaat in deze tafelrede. Hij spreekt als Goebbels, maar dan zoals een Goebbels anno 1998 zou hebben gesproken, een aankomend rijksminister die van mening is dat de asielzoekers de arbeidsmarkt verpesten, dat de homoseksuelen zich niet zo raar moeten uitdossen en meer van hetzelfde. Terwijl Norton zo aan het woord was, begon het me steeds bekender voor te komen. Maar dat heb je soms ook al als je de tafelgesprekken van Hitler leest en je nog niet weet wie de auteur is.

Eerlijk gezegd, ondanks mijn goede voornemens ben ik toch weggegaan voordat de film was afgelopen. Het is zo'n einde dat je niet meer hoeft te zien als je het hebt gelezen. Maar toch: benijdenswaardig is een land met een film- en televisiecultuur waarin alles wat de moeite waard en aan de orde is, tot onderwerp van een drama wordt gemaakt. De strapatsen van de president, rassenhaat, oorlogen, de prehistorie en onlangs verschenen mooie boeken, het wordt allemaal film. De ene keer lukt het beter dan de andere, maar dat doet niets af aan het feit dat het wordt aangepakt, met voldoende talent om er een groot publiek duurzaam mee te trekken, zodat het niet bij een of twee keer blijft.

Volgende week komt het volgende vraagstuk zoals het door Hollywood kan worden aangesneden: het fundamentalistisch terrorisme, in de film The Siege. Hier komen de problemen van de democratie aan de orde, als na een reeks terroristische aanslagen in de stad New York de staat van beleg wordt afgekondigd en de hele bevolking van Brooklyn, voorzover van Arabische afkomst, naar detentiekampen wordt vervoerd.

Groeperingen van moslims hebben al geprotesteerd. Je kunt er pas over oordelen als je de film zelf hebt gezien, maar denkbeeldig is het niet. Na Pearl Harbor in 1941, is de Japanners in Californie ongeveer hetzelfde overkomen, en in 1917 zijn in Washington tekkeltjes, immers Dachshunde van Duitse afkomst, het slachtoffer geworden. Acteurs in Hollywood van Arabische afkomst met een Arabisch uiterlijk (bevorderd door baardgroei) hebben geen gebrek aan werk. De voorzichtige kritiek zegt: er zit iets in. De linkse: verkapt racisme. Als er niets tussenkomt, volgende week The Siege.