100 dagen Paars II: het kon vrolijker

Boze brieven, pijnlijke lekken, geruchten over dreigementen: Paars II maakt volgende week de eerste honderd dagen vol. Deze week stonden Bosnische asielzoekers borg voor politiek geknetter.

De premier moet op de televisie ontkennen met een crisis te hebben gedreigd. De staatssecretaris van Justitie constateert dat “de boel uit elkaar valt'. Fractievoorzitters van coalitiepartijen worden per brief gesommeerd niet meer te lekken. Paars II bestaat aanstaande dinsdag honderd dagen, maar er zijn vrolijker jubilea gevierd.

Het al dan niet terugsturen van asielzoekers uit Bosnie is de nieuwste in het rijtje kwesties (Schiphol, Victory Boogie Woogie, gekibbel met Europarlementariers) die bijdragen aan het beeld dat Paars II al begint af te bladderen voordat het goed en wel in de verf staat.

Maar in politiek en media gaan beelden snel een eigen leven leiden. Paars I was een succeskabinet met de populairste premier in jaren, Paars II is een club van brekebenen met een premier die niet tegen conflicten kan. Zoals het eerste beeld de afgelopen weken al is genuanceerd, kan dat met het tweede ook gebeuren.

Dat neemt niet weg dat een aantal omstandigheden fundamenteel zijn veranderd sinds Paars I is opgevolgd door Paars II. Het economische klimaat in de wereld is er een van. Slijtage van de gedachte dat samenwerking tussen de voormalige aartsvijanden VVD en PvdA uniek is en moet worden gekoesterd, is een andere.

Ook tellen de regeringspartijen drie nieuwe fractievoorzitters, die alledrie moeten aantonen als leider nog een tijdje mee te kunnen. VVD'er Dijkstal weet dat minister Jorritsma ook een populaire lijsttrekker zou zijn. D66'er De Graaf heeft vorige week nog moeten horen dat zijn voormalige concurrent Van Boxtel nog op veel sympathie kan rekenen. En PvdA'er Melkert is kroonprins in een partij die een wrede traditie van kroonprinsen heeft.

Verder worstelt D66 met haar voornemen zich deze kabinetsperiode 'politieker' op te stellen, om te voorkomen dat de partij bij de volgende verkiezingen opnieuw door kiezers voor haar relatieve onzichtbaarheid wordt gestraft. Toen afgelopen week PvdA-premier Kok de D66-minister Apotheker (Landbouw) in de schaduw drong bij het bieden van hulp aan de gedupeerden van de wateroverlast, was de irritatie bij de Democraten dan ook voelbaar.

Als voorbeeld van de nieuwe 'politieke' opstelling mag de toespraak van partijleider De Graaf van afgelopen maandag worden beschouwd. De Graaf hekelde openlijk Koks optreden jegens Apotheker en bekritiseerde VVD-minister Korthals (Justitie) wegens zijn vermeende luiheid; de 'Oblomov'van het kabinet. De gevolgen van de D66-opstelling werden ook meteen zichtbaar: ergernis bij VVD en PvdA, en een Justitie-minister die de fractievoorzitter van de kleinste coalitiepartij wegzet als “een verwend jongetje'.

Het komt allemaal de sfeer niet ten goede. En sfeer is een politieke factor in een coalitiekabinet.

Sfeer en persoonlijke verhoudingen zijn ook belangrijk in de kwestie die de temperatuur de afgelopen dagen deed oplopen: de asielzoekers. De onverstoorbare, stugge VVD'er Kamp is al diverse malen in botsing gekomen met zijn meer emotionele PvdA-collega Middel. Kamp schuwt stevige taal binnen de Kamer niet. In tegenstelling tot zijn voorganger Rijpstra, die de afgelopen vier jaar vaak buiten de Kamer harde taal bezigde, om deze vervolgens binnen de Kamer te 'nuanceren'. Aan die nieuwe opstelling van de VVD moet vooral de PvdA nog wennen.

De profileringsdrang van de VVD is verklaarbaar. De paarse partijen hebben de afgelopen zomer langdurig over het vreemdelingenbeleid onderhandeld.

De VVD wilde het asielbeleid verder aanscherpen; nog voor de verkiezingen had toenmalig fractieleider Bolkestein aangekondigd het asielbeleid op de schop te willen nemen. PvdA en D66 echer wilden het bestaande beleid vooral “stroomlijnen'. De paragrafen over het asielbeleid in het regeerakkoord zijn wel gedetailleerd geworden, maar niet zo vernieuwend als de VVD had gewild. De liberalen schrikkener niet voor terug waar mogelijk alsnog hun eigen geluid naar voren te brengen. Met als gevolg dat VVD en PvdA de afgelopen weken lijnrecht tegenover elkaar kwamen te staan.

En dan komt traditiegetrouw D66 in beeld. Om te sussen, zoals fractieleider De Graaf eerder deze maand nog deed. Of om een van de twee kemphanen aan een meerderheid te helpen. D66 mag dan, zoals de partij in tijden van politieke spanning al snel wordt ingepeperd, niet meer nodig zijn om de coalitie in de Kamer te steunen. Zij kan wel VVD en CDA samen of PvdA GroenLinks en SP samen aan een doorslaggevende stem helpen. Daarop zinspelen, zoals in de kwestie van de Bosnische vluchtelingen, past naadloos in de nieuwe 'politieke' opstelling van de Democraten.